Zoeken Contact

Artikelen van Jeroen Visbeek

De artikelen over tijdgeest van de culturen zijn gebaseerd op de precessiebeweging van de Aarde. Hieruit volgen astrologische tijdperken van 2000, 180 en 15 jaar.

De tijd antwoordt op zijn tijd

Waarom zetten we niet alle knappe koppen van de mensheid bij elkaar in een conclaaf met de opdracht om een antwoord te formuleren over de essentie van het universum? Natuurlijk weten we dat dit uitmondt in een Poolse landdag; een gelovige zal zijn geloofsleer als de waarheid verkondigen, een spiritueel mens zal iets zeggen als ‘alles is bewustzijn’, een wetenschapper accepteert alleen wijsheid die is afgeleid uit objectieve waarnemingen. Toch levert het denkbeeldige conclaaf een interessante conclusie op: we kunnen het niet eens worden over één waarheid.

De onenigheid zit besloten in onze werkwoorden: constateren, waarnemen, denken, begrijpen, fantaseren, geloven, voelen, werken, slapen etc. Deze werkwoorden sluiten elkaar vaak uit: denken versus geloven, willen versus accepteren, rekenen versus beredeneren. De tegenstelling tussen de werkwoorden hebben en zijn zien we in de vragen ‘heb je een verstand?’ en ‘zijn wij ons brein?’. Alle werkwoorden behoren tot de essentie van het universum, simpelweg omdat we het erover eens zijn dat deze activiteiten bestaan maar hoe moeten we bijvoorbeeld dromen begrijpen in relatie tot bewijzen?

De mens is een beetje een verloren wezen omdat hij het vermogen heeft om dingen te begrijpen maar aan de andere kant tegen de beperkingen aanloopt van zijn bevattingsvermogen. Onze antwoorden op vragen roepen steeds weer nieuwe vragen op en het merkwaardige is dat de antwoorden die de wetenschappers vinden, er op lijken dat de mens zelf een rol speelt in de levenloze natuur. Wij zoeken en vinden onszelf. Dat is niet zo vreemd omdat de mens zelf onderdeel uitmaakt van het heelal. Wij zijn geen onpartijdige journalist of een neutrale onderzoeker maar we spelen een rol in de natuur. In onze zoektocht naar complete antwoorden moeten we onszelf betrekken.

We zouden kunnen stellen dat we gewoon domweg niets begrijpen van de essentie maar aan de andere kant kunnen we een zonsverduistering voorspellen of een computer bouwen. We hebben allerlei gaven maar we zijn ook beperkt omdat we zitten opgesloten in onszelf. Wat dit betreft zijn we niet anders dan een mierenkolonie. Elke individuele mier kan het functioneren van de hele kolonie niet overzien zoals wij de kolonie kunnen zien. Wij zien het werk van alle mieren en een individuele meer ziet het alleen vanuit zijn eigen perspectief. Op een vergelijkbare wijze is wat elk mens denkt, voelt, beleeft, een persoonlijke invulling van het geheel en er bestaat geen oppermens die het geheel overziet. We kunnen alleen vanuit onszelf de wereld bekijken en dus kunnen we niet objectief een systeem aanbrengen in onze werkwoorden; waarnemen heeft even veel waarde als denken, geloven is net zo krachtig als bewijzen en de gave van fantaseren is even waardevol om tot de essentie te komen als falsificeren. Alle werkwoorden moeten we beschouwen als methoden waarmee we een bepaald aspect van de essentie beleven. Het werkwoord ‘geloven’ geven we handen en voeten met de religie, het werkwoord ‘zijn’ is het werkterrein van de spiritualiteit, ‘denken’ is verbonden met de filosofie en de werkwoorden ‘constateren’ en ‘waarnemen’ is het vertrekpunt in de wetenschap. De religie, wetenschap, filosofie, spiritualiteit zijn methoden die vanuit verschillende invalshoeken – men kan ook zeggen oogkleppen – de essentie benaderen en daarom bestaan ze naast elkaar zonder dat ze elkaar kunnen uitsluiten. Elke methode heeft zijn kracht maar ook zijn beperkingen en bij elkaar beschouw ik ze als wegwijzers voor de essentie.

De methoden bieden ons verschillende en soms tegengestelde antwoorden op de vragen des levens en hoewel de methoden soms elkaar uitsluiten, zijn alle methoden niet met waterdichte schotten van elkaar te scheiden. Alle vakgebieden hebben overlappingen met andere disciplines en dit heb ik grafisch uitgebeeld in het onderstaande figuur. In de hoeken van het figuur staan de methoden die het meest uitgesproken zijn. Dit zijn de doctrine, subjectieve beleving, objectieve realiteit en de vrijheid. In het midden van het figuur liggen alle vormen van kunst.

Methoden om de waarheid te vinden
Alle methoden om tot kennis te komen staan in relatie tot elkaar in een spanningsveld met vier uitersten: subjectief versus objectief en doctrine versus vrijheid. Linksonder staan de methoden met een doctrine. Deze vaak eeuwenoude methoden veronderstellen dat door absolute wetmatigheden en causaliteit (oorzaak en gevolg) de realiteit deterministisch is. Door het karma ligt de toekomst vast. Rechtsonder staan de methoden die de objectieve waarneembare werkelijkheid als uitgangspunt nemen en van daaruit wetenschappelijke modellen opstelt. Een model wordt voor geldig aangenomen zolang elke waarneming ermee overeenstemt. Tegenover de hoek van de objectiviteit ligt de subjectiviteit. Elk mens heeft zijn eigen subjectieve beleving van de wereld welke voor elk mens afzonderlijk zijn eigen waarheid is. De methoden in de rechter bovenhoek stellen dat de mens en het heelal zwarte dozen zijn; er is input en output maar wat er binnenin gebeurt is een raadsel. De wereld is onbepaald en de essentie bestaat uit keuzes maken en daar verantwoording voor dragen.

De methoden in het midden van het figuur zijn makkelijk toegankelijk omdat er geen studie of voorkennis voor nodig is om direct deze methoden aan te wenden. We kunnen in één opslag de essentie zien in een schilderij of geboeid zijn door een film. Kunst kan ons op een snelle manier naar de essentie brengen. De methoden die verder uit het midden liggen, vereisen meer moeite. Om de methoden langs de randen serieus aan te wenden, moeten we mentaal een grens overgaan. Een doctrine vertelt ons precies hoe de wereld in elkaar zit en om hiermee aan de slag te gaan moeten we erin geloven. Een doctrine vertelt de gelovige precies wat hij wel en niet mag doen en daarmee liggen alle keuzes vast. Als we zelf keuzes willen maken en in vrijheid willen leven moeten we verantwoording afleggen voor onze keuzes. Voor de wetenschappelijke methode moet men accepteren dat door de zoektocht naar kennis van tijd tot tijd het paradigma verandert. Wetenschappelijke kennis is tijdgebonden. Een wetenschapper mag nooit iets zomaar aannemen en de basishouding is scepsis. Voor de spirituele methode moet men alle doctrines en wetenschappelijke kennis loslaten en de realiteit zoals deze is, aanvaarden. Wie het passieve midden verlaat wordt gedwongen tot geloven, twijfelen, rechtvaardigen of aanvaarden. Alle methoden buiten het midden vereisen een bepaalde levenshouding waardoor de methoden die ver uit elkaar staan elkaar slecht verstaan. Wel is het zo dat de uiterste hoeken ook weer in verbinding met elkaar staan.

De methoden verschillen radicaal van elkaar en de kracht van de ene methode is de zwakte van de andere methode. Hierom kunnen wetenschappers via hun methode van de objectieve waarneming niet de vinger krijgen op de subjectieve waarneming van het bewustzijn. Het bewustzijn is simpelweg niet objectief. Via de wetenschappelijke methode lijkt het bewustzijn niet meer dan een bijkomstig verschijnsel van hersenactiviteiten. Andersom moeten de aanhangers van de newagebeweging oppassen voor het selectief winkelen in de relativiteitstheorie en kwantummechanica. Met E=mc2 ligt de uitspraak ‘alles is energie’ voor het oprapen maar met dezelfde formule kunnen we ook uitroepen ‘alles is massa’. Om dezelfde reden komen de godsdiensten en de oosterse filosofie met hun doctrines over erfzonde en karma in botsing met de keuzevrijheid van een individu; of we moeten geloven in Gods Genade of we moeten zelf de verantwoording nemen voor onze keuzes. Elke methode heeft zijn kracht maar ook zijn beperkingen en de leemtes van een bepaalde methode kunnen worden opgevuld met een andere methode. Hierbij kunnen methoden die in het figuur in elkaars buurt liggen elkaar goed aanvullen maar als ze te ver uit elkaar liggen ontstaat er altijd een inconsistentie omdat ze radicaal van elkaar verschillen.

De verschillende methoden zoals de verhalen, filosofie, wetenschap, religie benaderen de essentie vanuit verschillende invalshoeken. Ook binnen de methoden zijn er weer vele visies. Zo kent de wetenschap de vakgebieden van de natuurwetenschappen, menswetenschappen, theoretische wetenschap, traditionele wetenschap en binnen de vakgebieden zijn er weer verschillende interpretaties. Ook binnen één methode kunnen we nog alle kanten op voor een antwoord.

Dat brengt mij terug bij het conclaaf met de centrale vraag ‘Wat is de essentie?’. Op deze vraag zijn vier typen antwoorden te geven: er zijn gesloten antwoorden die pretenderen dat de wereld zo en zo in elkaar steekt, er zijn open antwoorden die in de meest extreme vorm ‘ik weet het niet’ luidt, er zijn persoonlijke antwoorden die verschilt van mens tot mens en er zijn antwoorden die gebaseerd zijn op de objectieve realiteit. Als we alle antwoorden in beginsel serieus nemen, dan kan ik deze plaatsen in een vierkant en de vier type antwoorden zijn als de meest uitgesproken antwoorden de hoekpunten van het vierkant. In het vierkant zit de tegenstelling van subjectiviteit versus objectiviteit en de tegenstelling van een gesloten en open systeem versus een open einde.

Methoden om de waarheid te vinden

In de twee tegenstellingen in het vierkant heb ik een diepere waarheid ontdekt: de tijd. De tijd zoals wij die beleven heeft ook een dubbele dualiteit. Hier staan we niet zo bij stil omdat de tijd vanzelfsprekend, onvermijdelijk en ondoorgrondelijk is. Alles gebeurt in de tijd en als de klok niet zou tikken zou er niets gebeuren. Het is onmogelijk om fysiek terug te keren in de tijd; onze klok gaat altijd vooruit. De tijd lijkt overal hetzelfde maar dat is niet waar. Onze klok is afgeleid van de stand van de Zon aan de hemel en in principe heeft elke plaats op Aarde haar eigen zonnetijd. Ook in het heelal is de grootheid tijd niet universeel. Einstein toonde aan dat er geen universele klok bestaat. In de Zon tikt de tijd langzamer dan op Aarde; in principe heeft elk atoom zijn eigen levensklok en daarom bestaat er niet één waarheid. Dat betekent dat elk mens leeft in zijn eigen tijd en het merkwaardige is dat we de tijd altijd beleven als het nu. Hoe laat is het? Het is altijd Nu! En daarom zeggen sommige mensen dat de kloktijd ten diepte een illusie is maar aan de andere kant weten we zeker dat we over honderd jaar allemaal dood zijn. De kloktijd is wel degelijk reëel in ons leven.

De tijd bestaat uit de tegenstelling van een eeuwig nu en een dwingende klok die de wereld verandert. Als we dit projecteren op de vier typen antwoorden dan zijn de subjectieve en objectieve antwoorden verbonden met het nu en zijn de open en gesloten antwoorden verbonden met de kloktijd.

De subjectieve beleving en de objectieve realiteit kunnen alleen bestaan in het huidige moment, alsof de tijd stilstaat. Bij de beschrijving van de spiritualiteit schreef ik dat we alleen iets bewust kunnen beleven in het huidige moment. Onze subjectieve beleving is altijd nu. Gisteren was in onze beleving nu, morgen is in onze beleving nu. We leven altijd in het huidige moment en het verleden bestaat uit herinneringen (in het nu) en de toekomst bestaat uit gedachten (in het nu). Ook de objectiviteit is verbonden met het huidige moment. We kunnen niet constateren of morgen het gras groen is en we kunnen niet de zeespiegelhoogte meten van honderd jaar geleden. Onmogelijk. We kunnen objectief alleen iets waarnemen in het huidige moment. Subjectieve beleving en objectieve waarnemingen zijn altijd nu, alsof de tijd stilstaat.

Wij kunnen dingen subjectief beleven omdat onze ziel is afgezonderd van de geest. Elk wezen heeft zijn eigen ziel met een eigen levensklok. Subjectiviteit is een persoonlijke beleving en in de ruimtetijd noemen we ‘lokaal’. In de natuurkunde noemt men een effect lokaal, wanneer een oorzaak op afstand niet meteen een gevolg heeft. Het tegenovergestelde van lokaliteit is non-lokaliteit en dat betekent niet plaatsgebonden of zonder oorzaak. In alle normale verschijnselen zijn lokaal maar in de kwantumwereld kunnen twee deeltjes direct met elkaar zijn verbonden, alsof ze niet zijn gescheiden door ruimte en tijd. Non-lokale interactie wordt door elke waarnemer exact op dezelfde manier waargenomen en daarmee is non-lokaliteit absoluut objectief.

De tegenstelling tussen de subjectieve beleving en objectieve realiteit, zijn twee kanten die in het huidige moment liggen besloten: het lokale nu versus het universele nu. De lokale tijd is altijd verbonden met een ziel. De ziel beleeft op een persoonlijke en subjectieve manier het nu. Elementaire deeltjes hebben geen ziel en bestaan als één non-lokale objectieve realiteit in een universeel nu.

Tegenover het eeuwige nu staan de ontwikkelingen in de kloktijd en binnen de kloktijd bestaat er de tegenstelling van een gesloten systeem en een open einde. Binnen een gesloten systeem ligt alles vast en dus kan vanuit de begintoestand een ontwikkeling volledig worden beschreven. Dit noemt men determinisme. Volgens het determinisme is de huidige toestand en het verdere verloop van het heelal (en de mens) af te leiden uit eerdere gebeurtenissen: een oorzaak heeft een gevolg. Wanneer we in een deterministisch heelal helemaal zouden kunnen teruggaan naar het begin, zouden we de begintoestand kunnen meten en van daaruit kan met de natuurwetten alle gebeurtenissen in de tijd worden voorspeld. In een gesloten wereld bepaalt het verleden de toekomst en het einde.

Tegenover het determinisme staat het begrip toeval. In de moderne natuurkunde speelt het toeval een grote rol, hetgeen Einstein (onterecht) verwierp met zijn uitspraak God dobbelt niet. In de wereld van de kwantumdeeltjes is bewezen dat een deeltje op basis van toeval een bepaalde verschijning aannemen, hetgeen betekent dat het verleden geen rol speelt en de toekomst open is. De toekomst bestaat uit mogelijkheden en een gebeurtenis in het huidige moment is een realisatie van één van de mogelijkheden. We kunnen hierin nog een stap verder gaan, door aan te nemen dat de mens een vrije wil heeft en bewust keuzes kan maken. Met de vrije wil heeft de tijd een open einde.

De tijd is de diepste essentie. Het verhult het antwoord op al onze vragen. Einstein zei eens “De tijd bestaat alleen maar omdat anders alles tegelijk zou gebeuren”. En dus zal op elke vraag eens een antwoord komen want Alles heeft zijn tijd.

Model van de tijd

Jeroen Visbeek, december 2016

 Geef je oordeel over dit artikel 
Nog geen stemmen uitgebracht
 Plaats een reactie 
Spamcontrole: hoeveel is negen gedeeld door drie
Reacties

disclaimer privacywebsite bijgewerkt: 6 augustus 2017