enveloppe zoeken

Artikelen van Jeroen Visbeek

De meeste getoonde artikelen zijn fragmenten uit mijn boeken. De biografieën zijn volledig opgenomen op deze website. De artikelen over de tijdgeest van onze cultuur (links of boven) vormen de kern van mijn boodschap en is de reden waarom ik deze site heb opgezet.

In de artikelen over het levensritme projecteer ik de twaalf levensfases van de cyclus van de twaalf dierenriemtekens op verschillende entiteiten. Met de precessiebeweging van de aarde verbind ik jaartallen aan deze twaalf levensfases en zodoende kom ik uit op mijn model over de tijdgeest over onze cultuur.

Gaandeweg heb ik mijn inzichten verbreed naar andere typologieën voor persoonlijkheidskenmerken en toen ik zich naar een onderlegger kwam ik uit op de numerologie en zodoende concludeerde ik dat de typologie met twaalf sterrenbeelden het sluitstuk is van twaalf systemen. Dit idee vormt de basis voor mijn boek over De universele levenscyclus.

Biografie Adolf Hitler

levensfases Adolf Hitler

Wat opvalt in Hitlers leven is dat zijn jeugdfase (1889-1919) nogal lang duurt. Hitler moest wachten op de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) waarin in zijn kreeftfase zijn identiteit werd gevormd. Pas op zijn dertigste levensjaar begon met Leeuw zijn volwassenheid. Daarna haalde hij zijn achterstand snel in, want toen hij 45 jaar oud was, bereikte hij als dictator in Boogschutter zijn ouderdomsfase. De Watermanfase begon met D-Day op 6 juni 1944 en eindige precies 32 weken later op 16 januari 1945 toen Hitler zich terugtrok in de bunker in Berlijn. De Vissenfase duurde precies 16 weken: van 16 januari 1945 tot de capitulatie van Duitsland op 8 mei 1945.

De man van de twintigste eeuw en misschien wel van het tweede millennium was Adolf Hitler. Weinig mensen hebben zó hun stempel gedrukt op de geschiedenis. Men moet een heel eind terug gaan – misschien wel tot Jezus Christus of Alexander de Grote – om iemand te vinden die de wereld zo diepgaand en duurzaam heeft veranderd. Zeventig jaar na zijn dood zitten we nog steeds in een shocktoestand over de wreedste georganiseerde slachtpartij aller tijden. Het is gruwelijk maar ook fascinerend dat één persoon de geschiedenis zo’n gewelddadige wending kon geven. Adolf Hitler laat ons zien dat één mens wel degelijk het verschil kan maken in positieve of negatieve zin. Zonder Hitler zou er zo goed als zeker geen Derde Rijk zijn geweest, geen Tweede Wereldoorlog (in Europa), geen Holocaust, geen Koude Oorlog, een vertraagd einde van het Britse Rijk, een latere dekolonisatie, geen staat Israël en geen Europese Unie.

Op Hitler staat geen maat. Hij was geen staatsman zoals Bismarck, evenmin was hij een man van het volk zoals Luther. Hitler is uniek, hij heeft geen voorgangers of opvolgers. De Duitsers hadden bewondering voor hun leider, maar ook verbazing. Hij kwam uit het niets als een door God gezonden wonder die op onverklaarbare wijze was komen aanwaaien uit Oostenrijk. Hij gaf de Duitsers weer zelfvertrouwen na hun trauma van de Eerste Wereldoorlog. Zijn manier van leven versterkt die magie. Hij leefde sober, gebruikte geen drugs of alcohol, was vegetariër en leek bijna kuis. Wie had deze monnik gestuurd?

Hitler houdt een toespraak Adolf Hitler had het talent om een massa te hypnotiseren. In de oren van de moderne luisteraar klinken zijn speeches demagogisch, maar voor veel Duitsers uit die tijd sneed Hitler belangrijke thema’s aan. Als politicus raakte Hitler een gevoelige snaar bij het ontevreden Duitse volk.

Veel nazi’s zagen in hem de Messias. Na het lezen van Mein Kampf noteerde Joseph Goebbels in zijn dagboek: Wer ist dieser Mann? Halb Plebejer, halb Gott. Tatsächlich der Christus, oder nur der Johannes? Hitler zelf was groot geworden met de gedachte dat hij de profeet Elia was; de reïncarnatie van Johannes de Doper. Als een door God gezonden leider vocht hij tegen de goddeloze democratie, de atheïstische Bolsjewieken en tegen de Joden die schuldig waren aan de kruisiging van Christus. Hij was de redder van het Arische ras. Met Hitler was de kerk overbodig. God had Hitler aangewezen als degene die Daniels en Johannes’ visioen over een Duizendjarig Rijk zou vervullen. Natuurlijk vroeg het bereiken van dit doel offers, maar wie spreekt de Messias tegen? Weinig Duitsers – maar evenmin de Britten of de Fransen – voorzagen dat deze wolf in schaapskleren zich zou ontpoppen als de ultieme verpersoonlijking van de gevallen engel.

Hitlers daden zijn zo onmenselijk dat zijn babyfoto bijna onwerkelijk lijkt. Je kan bijna niet geloven dat die baby ook behoort tot de menselijke soort. Als kind leefde Adolf eenzaam en liefdeloos. Dit is waarschijnlijk deels terug te voeren op zijn homoseksualiteit. In zijn jeugd scharrelde hij wel met jongemannen, maar later ging hij zijn geaardheid verdringen. Het lijkt wel of hij hiermee al zijn gevoelens voor de mens ging wegdrukken. Zijn boosheid en frustraties projecteerde hij op de Joden. Zij waren schuldig aan alles. Zijn eigen tekortkomingen en zwaktes compenseerde hij met zijn geloof in de Übermensch. Hij overschreeuwde zichzelf en raakte zo verstrikt in het idee van het recht van de sterkste dat hij de mens nog slechts kon zien als een liefdeloos werktuig. Zijn gevoelens kon hij alleen nog maar uiten in woede-uitbarstingen. Op latere leeftijd hield hij alleen nog maar van zijn Duitse herdershond Blondi. Honden zijn mijn enige vrienden, zei hij eens. Toch was deze zieke geest aan de macht gekomen.

De mens Hitler zit vol raadsels. Want hoe kon een Oostenrijker met een boerenafkomst, een matige leerling, een mislukt kunstenaar, een Weense zwerver, een onbekende korporaal uit de Eerste Wereldoorlog, een demagoog die gespeend was van humor en sexappeal, een man met één zaadbal, een foute snor en een spuuglok, kortom hoe kon zo’n kwibus zich in korte tijd opwerken tot de Führer van Duitsland? Velen zien Hitler als een charlatan die toevallig het sterkste leger van de wereld had. Maar wie hem alleen als een gek bestempeld kan nooit zijn succes verklaren.

Talloze historici hebben zich het hoofd gebroken over de mogelijke motivatie en psyche van de man die de totale macht verwierf in Duitsland. Een scala aan meningen is het resultaat, onderzocht en op een rij gezet door Ron Rosenbaum in zijn boek ‘Waarom Hitler?’. De meningen variëren van ‘Hitler was een toneelspeler, leugenaar, charlatan’ (Alan Bullock) tot ‘Hitler was een duivel, een monster’ of ‘Hitler was een seksueel gefrustreerde psychopaat’ (Norbert Bromberg, Verna Volz Small, Gertrud Kurth), maar ook ‘Hitler geloofde oprecht dat hij deed wat goed was’ (H.R. Trevor-Roper). De Duitse historicus Sebastian Haffner stelde dat Hitler een hypnotiserend talent bezat; het talent van een geconcentreerde wilskracht waarmee hij zich een collectief onderbewustzijn te allen tijde kon toe-eigenen. Zijn charliechaplinsnor, zijn eeuwige scheiding, schorre stem en doordringende blik gaven hem een uniek aureool. Hij had de gave om een massa te hypnotiseren. Deze gave was Hitlers eerste, en lange tijd enige, politieke kapitaal. Er bestaan talloze getuigenissen van de kracht van dit talent, van secretaressen tot legerofficieren. Het fascinerende aan de valse Messias is dat zowel de gek als het genie in hem zijn verenigd. Als geen ander kon Hitler inspelen op een gevoel dat bij veel Duitsers leefde. De Duitsers vonden dat zij net als de Engelsen en Fransen recht hadden op een wereldrijk. Hierom begonnen ze de Eerste Wereldoorlog en na het verlies en de vernederende bepalingen van het Verdrag van Versailles wilden veel Duitsers wraak. Volgens velen waren de hoofdschuldigen aan het debacle de democratie en de Sociaaldemocraten in het bijzonder. Want, toen zij in de Novemberrevolutie van 1918 aan de macht waren gekomen was hun eerste daad de capitulatie. Veel Duitsers dachten toen dat ze de oorlog nog konden winnen. In hun ogen hadden de Sociaaldemocraten hun Reichswehr lafhartig verraadden. De hardnekkige ‘dolk in de rug’-theorie was echter fout, want het waren de Duitse generaals zelf geweest die inzagen dat Duitsland niet kon winnen en aandrongen bij de regering op een wapenstilstand. Hitlers grootste kracht zat in zijn geniale gave om in te spelen op deze wraakgevoelens. Met bluf, zelfverzekerdheid, wilskracht en een zeldzame scherpzinnigheid bracht hij Duitsland naar een duizelingwekkende hoogte waarna hij het volk leidde naar de zelfvernietiging.

Elk leven bestaat uit een jeugdfase, volwassenheid en ouderdom en in Hitlers leven zijn deze drie levensfases duidelijk te onderscheiden: in zijn jeugd wilde hij tevergeefs kunstenaar worden, als volwassene werd hij partijleider van een obscuur partijtje dat opereerde in de marge van de Duitse politiek, en pas in Hitlers ouderdomsfase viel zijn opmerkelijke levensloop samen met die van Duitsland en werd hij Führer van het Derde Rijk wat eindigde in de zelfvernietiging.

Niets leek er in Hitlers kinderjaren op dat hij een grote rol zou gaan spelen in de wereldgeschiedenis. In zijn jeugd was Hitler nogal lui en weinig getalenteerd. Hij waande zich een groot kunstenaar maar zijn carrière als kunstenaar mislukte. Als jongvolwassene was hij zoekende en de Eerste Wereldoorlog kwam voor hem als een geschenk. In zijn ogen gaf de oorlog zin aan zijn leven, en Duitslands traumatische nederlaag zou de rest van zijn leven bepalen. Na de oorlog nam hij in 1919 een groot besluit dat zijn leven totaal zou veranderen; hij ging in de politiek en daarmee begon Hitlers volwassenheid. Achteraf zou Hitler verklaren dat dit zijn moeilijkste besluit was geweest. De meeste mensen gaan bij het begin van hun volwassenheid trouwen maar Hitler huwde met zijn partij die hij volledig naar zijn hand zette. Tijdens zijn volwassenheid werd hij een politieke grootheid zonder macht. Dit veranderde rond 1933 toen Hitlers ouderdomsfase begon. In deze fase bereikt een mens zijn doel. Dankzij de economische depressie won Hitler in 1933 de verkiezingen en met geweld en intimidatie trok hij alle macht naar zich toe en kon hij zijn wil dicteren over Duitsland. Hoe het verder is gegaan is algemeen bekend.

Wat opvalt aan Hitlers leven is dat hij zich na zijn jeugd niet meer persoonlijk ontwikkelde. Na Kreeft lag zijn karakter vast en dat zien we terug in zijn onveranderlijke kapsel en snor, maar ook veranderde hij niet meer van zijn inzichten. Dit gaf hem het voordeel dat hij zich niet meer druk hoefde te maken over twijfel, zelfkritiek, reflectie, onzekerheid, verzoening, empathie of intimiteit. Gesteund door zijn positieve eigenschappen zoals zijn organisatietalent, wilskracht, durf, uithoudingsvermogen kon hij zich volledig richten op zijn politieke ambities. Hitler identificeerde zich volledig met het politieke leiderschap van Duitsland. Elk moment in zijn leven was hij bereid hier zelfmoord voor te plegen. Deze totale verwevenheid tussen de persoon en de politiek is zeer bijzonder. Hitler projecteerde zijn persoonlijke leven op het leiderschap van Duitsland: niet als een rol of een carrière maar als zijn lotsbestemming. Zijn persoonlijke ontwikkeling keerde zich naar buiten. Hierdoor ontwikkelde Hitler zich niet meer van binnen maar loopt zijn persoonlijke levenscyclus tijdens zijn volwassenheid synchroon met die van zijn partij, en in Hitlers ouderdomsfase is zijn biografie gelijk aan het lot van het Duitse volk.

Foto ouders van HitlerDe ouders van Hitler: Alois en Klara

Elk verhaal begint met de geboorte in Ram. Het nest waar Adolphus Hitler uit komt is een middenklasmilieu. Zijn vader Alois was een gerespecteerd douanebeambte en zijn moeder, Klara Pölzl, was dienstmeisje geweest. Alois Hitler was al 52 jaar bij de geboorte van zijn zoon Adolf en hij leidde een onrustig leven vol verhuizingen, drank en vooral vrouwen. De moeder van Adolf Hitler was alweer zijn derde vrouw. Zij werd jaar na jaar zwanger van Alois, die ze ‘oom’ noemde. Niet voor niets: Alois Hitler en de 23 jaar jongere Klara waren verre familie van elkaar. Zijn vermoedelijke vader, Johann Nepomuk Hiedler, was namelijk ook haar grootvader.

Klara baarde vijf kinderen waarvan de eerste drie (Gustaf, Ida en Edmund) op jonge leeftijd stierven. Adolf Hitler was het vierde kind dat uit het incestueuze huwelijk van Alois Hitler en Klara Pölzl werd geboren. Ook zijn zeven jaar jongere zus Paula (1896-1960) zou eveneens haar geboorte en kinderjaren overleven.

Foto Hitler als babyAdolf Hitler, mei 1889

Ons verhaal begint in Oostenrijk op 20 april 1889 om halfzeven ‘s avonds toen in Gasthoff zum Pommer in de stad Braunau am Inn, vlakbij de Beierse grens Adolf werd geboren. Niemand zou het toen voor mogelijk hebben gehouden dat deze Stier eens president Hindenburg zou opvolgen. Het universum had grootse plannen met deze baby. Harry Mulisch heeft eens opgemerkt dat in Adolfs geboortejaar Nietzsche – de filosoof van de Übermensch – gek werd. Toeval? Er zijn vele bijzondere lotswendingen geweest in het leven van Adolf Hitler. Bijzonder is dat Hitler 42 moordaanslagen of pogingen daartoe overleefde. De voorzienigheid had dertien jaar voor Adolfs geboorte al ingegrepen. De vader van Hitler leefde als onwettig kind met de naam Alois Schicklgruber, naar de achternaam zijn moeder. Op 39-jarige leeftijd liet Alois zijn inmiddels 84-jarige vader getuigen dat hij de wettige vader was van Alois. De pastoor verving op 6 juni 1876 in het doopregister de naam Alois Schicklgruber door de naam Alois Hitler. Deze voetnoot in het verhaal is waarschijnlijk bepalend geweest voor de loop van de wereldgeschiedenis. What’s in a name? Adolf Schicklgruber is geen naam die indruk maakt. In het Zuid-Duitse dialect klinkt Schicklgruber nogal komisch. Het is nauwelijks voor te stellen dat een hysterische massa een donderend ‘Heil Schicklgruber’ scandeert. Hitler zou later optekenen dat de naamswijziging het enige is waar hij zijn vader dankbaar voor is.

Hitlers stiertijdperk (1896-1906) bestond uit zijn weinig opmerkelijke kinderjaren. Hij was koorknaap en misdienaar in de Rooms-katholieke Kerk. Op de basisschool deed Adolf het niet slecht maar hij was niet goed in staat regelmatig te werken. De jonge Adolf was levendig en driftig en hij wilde altijd zijn zin krijgen. Hij was ook eenzaam en verlegen en alleen bij dieren voelde hij zich op zijn gemak. Zijn liefde voor dieren blijkt uit het feit dat hij later vegetariër werd en dat zijn regime als een van de eerste in de wereld wreedheden tegen dieren strafbaar stelde.

Hitler op een schoolfoto Hitler op een schoolfoto

Zijn stille aardige moeder was dol op haar enige zoon en ze verwende hem. Vader Hitler, een autoritaire man, getooid met een martiale snor, wilde het beste voor zijn zoon en duldde geen tegenspraak. Hij sloeg er regelmatig op los. Tegen een van zijn secretaresses zou Hitler later vertellen hoe hij die klappen onderging. Bij zijn lievelingsschrijver Karl May, bekend van zijn indianenverhalen, had Hitler gelezen dat het een teken van moed was je pijn niet te tonen. Toen hij op een keer klappen kreeg, telde hij die in stilte zonder een kik te geven. Geen wonder dat Hitler niet van zijn vader hield, maar hem des te meer vreesde, zoals hij later zou toegeven. Het moet een opluchting voor de veertienjarige Adolf zijn geweest dat zijn vader op 3 januari 1903 plotseling stierf in zijn stamcafé, waar hij in de laatste jaren van zijn leven dagelijks kwam. Zijn vaders voorliefde voor bier en wijn riepen zoveel afkeer bij de jonge Hitler op dat hij zijn hele leven geheelonthouder bleef. Alles bij elkaar waren de Hitlers een redelijk normaal middenstandsgezin in het Oostenrijk van eind negentiende eeuw.

In die tijd waren alle Europese landen in de ban van de natiestaat. In zo’n land vormen volk en staat één geheel. Alleen een natiestaat kon de noodzakelijke saamhorigheid brengen als tegenwicht tegen het burgerlijk individualisme van de moderniteit. Deze saamhorigheid was essentieel voor het draagvlak van het socialisme en de emancipatie van de arbeiders. Alleen natiestaten leken levensvatbaar in de tijd van de modernisering. In Adolfs jeugd was de Duitse natiestaat net geboren; Bismarck had in 1871 het altijd verdeelde Duitsland verenigd in het Duitse Keizerrijk. Door een Wirtschafswunder haalde Duitsland binnen drie decennia Engeland in als economische grootmacht. De jonge Adolf moet gefascineerd zijn geweest door de kracht van de Duitse natiestaat. Stier is de tijd waarin je het fundament legt voor je leven. Je geboortestreek, je moedertaal, je vaderland, kortom, je diepste wezen wordt in Stier vastgelegd. Adolf verbond zich met de jonge machtige Duitse natiestaat.

Het Oostenrijk waarin Adolf was geboren behoorde tot de eeuwenoude Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie en dit multi-etnische rijk was allesbehalve een natiestaat. Oostenrijk had samen met Hongarije de macht, maar de Duitsprekende bevolking vormde een minderheid. De onderdrukte volken in dit rijk wilden autonomie en dit leidde tot etnische twisten die de aanleiding gaven voor de Eerste Wereldoorlog en tot het uiteenvallen van het rijk na 1918. Adolf had een aangeboren gevoel voor het peilen van zwakte en hij zal het gevoel hebben gehad dat hij aan de verkeerde kant van de grens was geboren. De jonge Adolf had een hartstochtelijke bewondering voor het sterke Duitsland en hij vond dat Oostenrijk moest aansluiten bij de Heimat.

Stier is het teken van je talenten. Adolf had zeker een aanleg voor tekenen en hij wilde kunstenaar worden maar hij wist hoe zijn vader zou reageren als hij over zijn ambitie zou vertellen: ‘kunstenaar, nee, over mijn lijk’, hoorde hij hem in gedachten al zeggen. Zijn vader wilde dat zijn zoon in zijn voetsporen moest treden en ambtenaar moest worden en daarvoor moest hij een goede studie volgen en dus ging Adolf naar de wens van zijn vader in 1900 naar de Realschule – een soort atheneum – in Linz. Dit jongensinternaat gold als een bolwerk van Duits nationalisme.

omslag boek een Joodse jongen Een opmerkelijke schoolfoto op de omslag van het boek 'Een Joodse jongen' van Kimberley Cornish. Rechtsboven staat Adolf en op een armlengte verder staat linksonder Ludwig Wittgenstein.

Het toeval wil dat in het leerjaar 1904-1905 de filosoof Ludwig Wittgenstein op dezelfde school zat. Dit bizarre detail heeft Kimberley Cornish uitgewerkt in het boek ‘Een Joodse jongen’. Cornish stelt dat Adolf en Ludwig elkaar gekend moeten hebben. Hitler schrijft in Mein Kampf: Op de Realschule leerde ik echter wel een Joodse jongen kennen die door ons allemaal omzichtig behandeld werd, maar alleen omdat wij hem wat betreft zijn zwijgzaamheid, wijs geworden door verscheidende ervaringen, niet helemaal meer vertrouwden. Deze eerste Jood waar Hitler in Mein Kampf naar verwijst moet volgens Cornish de jonge Wittgenstein geweest zijn. De overeenkomsten tussen deze jongens zijn verassend groot. Beiden lazen Schopenhauer, hielden van architectuur en Wagner en beide waren ze eenlingen, complex, prikkelbaar en homoseksueel. Homojongens pikken elkaar er vaak onbewust uit. Hoewel Ludwig en Adolf even oud waren zat Ludwig in de vijfde klas en Adolf in de derde. Het lijkt er op dat Ludwig een klas had overgeslagen en dat Adolf een klas achterliep. Geschiedschrijvers tasten in het duister over Hitlers uitgesproken antisemitisme – hij zou persoonlijk nooit slechte ervaringen met Joden hebben gehad – maar misschien … wie zal het zeggen, was Adolf heimelijk verliefd op Ludwig. Dat kan, ze waren uit hetzelfde hout gesneden. Adolf was zes dagen ouder dan Ludwig. Mogelijk bewonderde Adolf de slimme Joodse jongen uit de rijke vooraanstaande familie die juist zoveel belangstelling had voor de schone kunsten. Hitler was een kleinsteedse pummel en zijn vader moest niks hebben van kunstenaars. Was Adolf jaloers geworden op Ludwig? Volgens de zinsnede uit Mein Kampf had die Joodse jongen geklikt over iets. Was dit alles de bron van Hitlers Jodenhaat? De dissident Rudolf Olden (†1940) heeft eens opgemerkt dat de wortels van Hitlers antisemitisme lag in zijn verwrongen seksuele jaloezie.

In het leerjaar 1904-1905 stond Hitler op de drempel van zijn tweelingenfase: hij moest een keuze maken wat hij van zijn leven wilde maken. Hitler was geen vlijtige leerling en zakte voor veel vakken en hij koos de weg van het gevoel. Aan de andere kant zien we Ludwig die koos voor de weg van de rede. Hitler werd de beroemdste dictator die inspeelde op onderbuikgevoelens, Ludwig Wittgenstein werd één van de grootste filosofen van de twintigste eeuw. Beiden hadden een fascinatie voor iets typisch voor Tweelingen: de kracht van de taal.

Tekening Hitler als puber Profiel van Hitler op zestienjarige leeftijd, getekend door een klasgenoot in Linz.

Na de dood van zijn vader kon Adolf in 1905 zijn moeder overtuigen dat hij wilde stoppen met zijn school en kunstenaar wilde worden. Zijn moeder ging akkoord maar ze zou Adolfs prestaties niet meer meemaken. Op 21 december 1907 stierf zijn moeder aan borstkanker en in de laatste dagen van haar leven verzorgde Adolf zijn moeder liefdevol. De dood van zijn moeder trof hem diep. Later schreef hij: Ik had eerbied gehad voor mijn vader, maar van mijn moeder had ik gehouden. Na de dood van zijn moeder nam hij een groot besluit. Hij nam afscheid van zijn familieleden en deelde hun mede dat hij niet terug zou keren voordat hij in de wereld geslaagd zou zijn. Deze resolute keuze markeert het einde van zijn kindertijd. Als jongvolwassene verliet hij zijn geboortestreek en verhuisde zonder diploma naar Wenen waar hij kennismaakte met de weerbarstige grotemensenwereld. Hier begint Adolfs tweelingentijdperk (1906-1913): zijn Weense tijd.

aquarel van HitlerAquarel van Hitler

In 1906 probeerde Adolf toegelaten te worden bij de kunstacademie in Wenen maar in de tweede ronde van de selectie werd hij afgewezen. De afwijzing trof hem als een donderklap bij heldere hemel. Hij was er kapot van. Altijd had hij opgeschept dat hij een groot kunstenaar zou worden. De afwijzing verzweeg hij voor zijn bekenden in Linz en hij bleef in Wenen. Al zijn toekomstplannen begonnen onzeker te worden.

Tweelingen legt contacten en Adolf vond een boezemvriend, de muzikaal begaafde August (‘Gustl’) Kubizek waar hij de eerste tijd mee samenwoonde. Ze gingen naar de opera en maakten lange wandelingen. De boezemvrienden waren beiden gek op dezelfde dingen. Ze bezochten vaak concerten van Wagner. Ze droegen dezelfde winterjassen en dezelfde zwarte hoeden. Kubizek schreef in zijn memoires De mensen moeten gedacht hebben, dat we broers waren, maar dat wilden we ook. Nadat Gustl cum laude was geslaagd aan het conservatorium ging Adolfs vriend terug naar Linz en Adolf bleef alleen achter en probeerde nog een keer een studieplaats bij de Academie te krijgen. Nu werd hij al in de eerste ronde afgewezen. Dit was een nog grotere teleurstelling. Hij schaamde zich voor zijn mislukking. Compleet ontgoocheld liet hij niets meer van zich horen en nu kwam langzaam Kreeft in Adolfs leven binnen.

Adolf leefde als een bohémien. Zijn dagen vulde hij met dagdromen. Werken deed hij niet. Hij was te lui en voelde zich te goed voor handwerk. Hij kon rondkomen van het geld van de erfenis van zijn moeder en een kleine wezenuitkering. Hij verhuisde naar steeds kleinere kamers en uiteindelijk belandde Adolf op straat. ‘s Nachts dwaalde hij door de parken van Wenen en ‘s ochtends schoof hij aan in de rij voor een katholiek klooster waar nonnen soep en brood uitdeelden onder daklozen. Uiteindelijk kwam de klaploper terecht in een tehuis voor mannen waar hij een bed kreeg in een slaapzaal. Hier sloot hij vriendschap met Reingold Hanisch, een Hongaars-Joodse handelaar waarvan hij een versleten overjas kreeg die tot aan zijn enkels hing. Verder droeg de kunstenaar het hele jaar een vettige bolhoed waaronder hij zijn samengeplakte haren over zijn voorhoofd had gekamd. Hij schijnt zich in die tijd zelden hebben laten knippen en ook het scheren verwaarloosde onze bohemien. Met wat geld van een Tante van Hanisch zetten ze met succes een handeltje op in aquarellen die Adolf maakte. Zijn werk was niet bijzonder. Het was houterig, ruw, meestal zonder mensen, maar er waren genoeg geïnteresseerden. Toen Hanisch de handel wilde vergroten had de jonge kunstenaar hier niet zoveel oren naar. Blijkbaar geloofde Adolf zelf niet meer in zijn carrière als kunstenaar. Hij wilde iets anders, maar wat?

Het Wenen van die tijd was een bruisende metropool en de jonge Hitler kwam in aanraking met de wereldpolitiek. Hij las rechtse dag- en weekbladen en verslond boeken over geschiedenis, helden en oorlogsvoering. De Oostenrijkse politiek volgde hij met grote belangstelling en hij mengde zich graag in politieke discussies. In deze tijd analyseerde hij scherp de sterkte en zwakte van de politieke bewegingen. In Wenen kwam Hitler ook in aanraking met de Jodenhaat. Zo vernam hij dat de Joden verantwoordelijk waren voor de prostitutie en de handel in blanke slavinnen maar een hartsgrondige Jodenhater was Hitler waarschijnlijk nog niet. Hij genoot van het gezelschap van verscheidene Joden tijdens zijn verblijf in het tehuis en had niets dan lof voor een Joodse kunsthandelaar Jacob Altenberg, die vele van zijn schilderijen verkocht. Zelfs tegenover de Joodse arts die zijn moeder niet kon genezen was Adolf niet haatdragend geweest. Adolfs Jodenhaat komt waarschijnlijk voort uit de Eerste Wereldoorlog.

Hitler in een uitzinnige menigte in Munchen Een unieke foto. In een patriottische menigte voor de Feldherrnhalle in München op 2 augustus 1914 viert Hitler in een uitzinnige menigte het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zou zijn karakter voor de rest van zijn leven vormen. Het was Hitlers kreeftfase. Kreeft bakent de ziel af.

De internationale spanningen stegen na 1910 snel. Er hing oorlog in de lucht en Hitler wist aan welke kant hij wilde vechten. Toen hij op 24-jarige leeftijd zijn recht kreeg op het deel van zijn vaders erfenis, verhuisde hij in 1913 naar München. Kort daarna werd hij opgeroepen voor de Oostenrijkse dienstplicht maar dit was het verkeerde leger. Hij maakte expres zo’n slechte indruk op de rekruteringsofficier dat hij ongeschikt werd geacht te vechten. En toen gebeurde het eindelijk: op 1 augustus 1914 verklaarde Duitsland de oorlog aan Rusland. Hitler was uitzinnig van vreugde. In Mein Kampf schrijft hij Ik schaam me niet te zeggen dat ik, overweldigd door hartstochtelijke enthousiasme, op mijn knieën viel en de hemel dankte … dat hij me het geluk had gegund in deze tijd te mogen leven. Twee dagen later meldde hij zich als vrijwilliger voor de Duitse Reichswehr. Het gevoel van Duitser-zijn waarvoor Stier de basis had gelegd kon hij in Kreeft waarmaken. Eindelijk kon hij vechten voor zijn vaderland. Zijn tot dan toe mislukte leven kreeg voor het eerst zin.

Hitler als korporaal Korporaal Hitler, 16de Beierse infanterieregiment

Veel jonge mannen beschouwden de oorlog als een kans om de ondergangsstemming van de fin de siècle op te heffen en Duitsland te regenereren. Onder velen leefde een diep verlangen naar een machtig Duitsland en men popelde om hierin een bijdrage te leveren in een korte heroïsche strijd vol offers, avontuur, eer en romantiek.

Ook Hitler was bevangen door de oorlogkoorts. Hij vocht als een fanaticus. Als koerier moest hij berichten tussen de fronten versturen. Dit was een gevaarlijke taak omdat hij door het vijandelijk vuur moest tijgeren. Meerdere keren raakte hij gewond maar hij keerde zodra het kon weer terug naar het front. Nooit klaagde hij over zijn harde leven als frontsoldaat. Voor zijn getoonde moed werd hij twee keer onderscheiden met het IJzeren Kruis. Het is vreemd dat zo’n moedige korporaal nooit bevorderd werd tot onderofficier. Officieel zou hij te weinig leiderscapaciteiten hebben gehad maar dat is bij Hitler nauwelijks voorstelbaar. Vermoedelijk speelde mee dat hij nogal zonderling was. Zijn grootste vriend was een van het Britse front overgelopen terriër, die hij Foxl noemde. De meeste van zijn kameraden vonden hem vreemd. Post kreeg hij zelden. Hij rookte en dronk niet, praatte niet over zichzelf en had geen belangstelling voor meisjes. Wanneer het gesprek van zijn medesoldaten over de seksuele verovering ging trok Adolf zich terug in de loopgraaf om een boek te lezen of een tekening te maken. Hitler had andere interesses. Aan het eind van de oorlog raakte Hitler door mosterdgas een paar maanden blind. In het militaire hospitaal waar hij herstelde hoorde hij dat Duitsland had gecapituleerd. Hij was er kapot van. Het was de laatste keer in zijn leven dat hij moest huilen. Had hij zich hiervoor opgeofferd? Duitsland kon onmogelijk verliezen. Toen hij nog aan het front was vocht hij nog in België. Hij was boos en voelde zich verraden. Dit gevoel van verraad zou allesbepalend zijn voor Hitlers wereldbeeld.

Kreeft bakent je identiteit af. Dit doet Kreeft met het gevoel. Waar hoor je gevoelsmatig bij? Wie is je familie? Na vier jaar fanatiek vechten voelde Hitler zich verbonden met het Duitse volk. Dat was zijn liefde. Hij verklaarde eens stellig: Mijn enige bruid is mijn moederland. In Kreeft ga je gevoelsmatige verbindingen aan maar Hitler zat met een groot probleem. De oorlog waar Hitler zijn leven voor had gegeven was verloren. Hoe moest hij dit rijmen met zijn liefde voor zijn vaderland? Wie waren er schuldig aan dit schandalige verlies? Hitler zocht nooit de fout bij zichzelf. Zelfkritiek was hem vreemd: altijd waren anderen de oorzaak van hetgeen hem overkwam. De schuldigen waren in zijn ogen de Novemberverbrechers; de Sociaaldemocraten die lafhartig hadden gecapituleerd en de keizer hadden verdreven. De Eerste Wereldoorlog begiftigde Hitler met een haat tegen de democratie. De andere schuldigen waren de Joden die in Hitlers ogen Duitsland ondermijnden. De Eerste Wereldoorlog bezielde Hitler met een haat tegen de democratie en de Joden. Toen zijn gezichtsvermogen in het militair hospitaal herstelde begon het voor hem allemaal helder te worden. Hij voelde zich verheven boven de anderen. Hij was de supermens die dit verraad zou rechtzetten. Hij zou de verlosser worden van het Herrenvolk. Hij besloot om de politiek in te gaan.

Het waren roerige tijden in het verslagen Duitsland. De keizer was naar Nederland gevlucht en in allerijl was de Weimar Republiek opgericht. Veel gefrustreerde jonge militairen die vier jaar lang in een verschrikkelijke loopgravenoorlog hadden gevochten liepen met hun ziel onder hun arm. De werkloosheid was hoog en de terugkeer naar het burgerbestaan veel velen zwaar. De verloren sloeg ‘naar binnen’ in een burgeroorlog. De communisten probeerden onder leiding van Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg in januari 1919 met een communistische opstand een revolutie te forceren. De Duitse regering riep de hulp in van het leger en de Freikorpsen en sloeg de opstand hard neer.

In dit gewelddadige klimaat was ook Hitler zoekende naar een positie in de burgermaatschappij. Na zijn herstel bleef hij in het leger en hij kreeg de opdracht om een pas opgerichte partij te observeren. Het bleek te gaan om de Duitse Arbeiderspartij, en met het woord ‘Arbeiders’ vermoedde Hitler dat het een verdacht links clubje zou zijn. Toen Hitler op 12 september 1919 een vergadering in de Sterneckerbräubierhal bijwoonde ontdekte hij dat de partij rechts was. Tijdens de bijeenkomst van dit nogal dit obscure gezelschap keerde Hitler zich tegen een spreker die de afscheiding van Beieren voorstond. Met zijn retorische gaven veegde Hitler diens argumenten van tafel. Prompt ontving Hitler na de bijeenkomst een uitnodiging om lid te worden. Hitler nam toen een beslissing die zijn leven zou veranderen. Hij werd lid.

Hitlers lidmaatschapkaart van de NSDAP Hitlers lidmaatschapskaart van de Deutsche Arbeiterpartei. Hitler ging er prat op dat hij zich als zevende lid inschreef. Later bleek dit een leugen. Volgens de kaart was hij het 555ste lid.

Op dit punt belandde Hitler in zijn leeuwfase. Het vuur ging in Hitler branden. Leeuw durft altijd een grote beslissing te nemen. In de leeuwfase moet Hitler de ambitie hebben gekregen om Führer te worden. De koninklijke Leeuw doet het niet voor minder. Leeuw is de krachtige leider die de grote lijnen uitzet. Natuurlijk was Hitler in no time de leider van de partij. Om ook de nationalisten en socialisten aan te spreken veranderde Hitler al snel de naam van de partij in de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (nsdap, Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei). Deze lange naam werd al gauw afgekort tot ‘nazi’. Hitlers bevlogen toespraken trokken veel nieuwe leden aan zoals Hitlers rechterhand Rudolf Hess, de joviale oorlogsheld Hermann Göring, de mysticus Heinrich Himmler en kapitein Ernst Röhm. In 1921 kwam Hitler als winnaar uit een interne machtsstrijd binnen de partij. Vanaf toen was hij alleenheerser. Leeuw pakt de leiding, goedschiks of kwaadschiks.

Wat opvalt is dat de nsdap meteen al bijzonder gewelddadig was, maar dat past in het chaotische klimaat van burgeroorlog die Duitsland teisterde. Hitlers knopploegen hadden een grote aantrekkingskracht op jonge mannen waaronder veel homoseksuelen. Ze vonden er kameraadschap, een bezigheid en een doel. Hun frustraties konden ze kwijt in het georganiseerde geweld en het zaaien van angst. Hitlers knokploeg begon met de onschuldig klinkende naam ‘afdeling gymnastiek en sport’ en in 1921 werd deze omgedoopt tot de Sturm­abteilungen (sa). De schurk Röhm die zichzelf als onvolwassen en verdorven betitelde, nam de leiding en tot 1934 vormde desa de ruggengraat van de partij.

Ook Italië werd na de oorlog geteisterd door politieke spanningen en de fascisten kwamen in 1922 onder leiding van Benito Mussolini na hun brutale Mars op Rome aan de macht. Hitler was diep onder de indruk van de fascistische beweging en hij meende dat hij in 1923 een soortgelijke stunt kon uithalen. De Duitse economie was in elkaar gestort. De werkeloosheid steeg snel en door een hyperinflatie ging al het spaargeld in rook op. Een gewoon brood kostte een paar miljard mark. Frankrijk bezette het Ruhrgebied omdat Duitsland achterbleef met de herstelbetalingen. Toen de regering in Berlijn besloot om de herstelbetalingen te hervatten weigerde de regering van Beieren haar deel op te hoesten. De Beierse regering rebelleerde tegen Berlijn en sloot de noodtoestand af. In deze kritieke fase in de herfst van 1923 probeerde Hitler de macht te grijpen.

Foto De leiders van de Hitler Putsch voor hun proces in 1924De leiders van de Putsch voor hun proces in 1924.

Op 8 november trok hij met zijnsa de Burgerbräukeller binnen waar de drie belangrijkste leiders van Beieren een bijeenkomst hadden georganiseerd. Hitler gijzelde het driemanschap en riep de revolutie uit. Met een echt pistool en pure bluf lukte het Hitler eerst het publiek en ook het driemanschap voor zich te winnen. De volgende dag marcheerden Hitler samen met de conservatieve oorlogsheld Von Ludendorff en desa naar het Ministerie van Oorlog in München om de macht te grijpen. Tegen de verwachting van de coupplegers in opende de politie het vuur. Göring raakte gewond en er vielen 19 doden waaronder Hitlers lijfwacht Ulrich Graf die voor zijn leider was gesprongen en een half dozijn kogels had opgevangen. Alle nazi’s redden vervolgens het vege lijf. Alleen Ludendorff liep ongeschonden, kaarsrecht en fier dwars door de vijandige linies. Als de nazi’s hem hadden gevolgd had de dag wel eens anders kunnen hebben gelopen. Hitlers putsch was mislukt. Toen de staatspolitie op Hitlers hielen zat pakte Hitler een revolver en riep: Nu is alles verloren, doorgaan is zinloos. De vrouw des Huizes waar Hitler was ondergedoken wist hem te kalmeren en hem moed in te spreken. Later zou Hitler zeggen dat zijn putsch zijn meest lichtzinnige actie in zijn leven was geweest. Leeuw speelt graag een potje blufpoker.

hitler Mein KampfHitler schreef Mein Kampf (Mijn strijd) tijdens zijn gevangenschap en het werd in Duitsland in 1925 uitgegeven. Het boek is voor de hedendaagse lezer niet gemakkelijk te lezen. De thematiek is sterk gedateerd en de stijl is wijdlopig, zodat Hitlers gedachtegang moeilijk te volgen is. Toch beschrijft Hitler in Mein Kampf in nietsverhullende woorden zijn plannen voor Duitsland en Europa. Weinig mensen namen de moeite om het boek te lezen of zagen er een groot gevaar in. Hitler bezat de auteursrechten en omdat in het Derde Rijk ieder paar dat huwde een exemplaar van Mein Kampf als geschenk kreeg, verdiende Hitler veel geld aan zijn boek.

Na de putsch begon Hitlers maagdfase. De samenzweerders werden berecht. Ofschoon Ludendorff veruit de beroemdste van tien beklaagden was, domineerde Hitler de rechtszaak. De Beierse minister van justitie, die met de nazi’s was bevriend, had er voor gezorgd dat Hitler soepel werd behandeld. Zo mocht Hitler zo vaak interrumperen als hij wilde en van dit recht maakte hij dankbaar gebruik om zijn ideeën te verkondigen. De rechtszaak was een nationale aangelegenheid en hierdoor werd Hitler een nationaal figuur en in de ogen van velen een patriot en een held. Een werkeloze journalist met de naam Joseph Goebbels raakte enorm onder de indruk van Hitler en werd in 1924 lid van de nsdap en later werd hij als minister van propaganda Hitlers trouwste volgeling. Hitler had levenslang kunnen krijgen voor hoogverraad maar omdat de rechter sympathie had voor Hitler was het vonnis zeer mild: vijf jaar celstraf. Ludendorff werd vrijgesproken. Van de vijf jaar zou Hitler slechts negen maanden gevangen zitten.

Hitler in LandsbergHitler in de gevangenis in Landsberg tijdens zijn maagdfase. In de gevangenis had Hitler tijd om zijn ideeën te ordenen (maagd) wat resulteerde in zijn boek Mein Kampf.

In Maagd moet je een stapje terugdoen. Het is de tijd waarin je de zaken die Leeuw heeft gecreëerd moet ordenen. De aanhangers van de nazipartij verklaarden: Onze hoog vereerde Führer, Adolf Hitler, heeft opnieuw bloed gestort voor het Duitse volk … nu begint de tweede fase van de revolutie. De tijd in de gevangenis gebruikte Hitler voor het schrijven van zijn boek Mein Kampf (Mijn strijd). Hij dicteerde zijn boek aan zijn goede vriend Rudolf Hess die ook gevangen zat. Hoewel Mein Kampf qua schrijfstijl een gedrocht is – Hitler dwaalt steeds af van zijn onderwerp en zelfs veel nazi’s hadden moeite met de 782 pagina’s van gezwollen tekst – kan niemand Hitler verwijten dat hij geheimzinnig is geweest over zijn ideeën. In Mein Kampf staat onomwonden hoe hij denkt over het superieure Arische ras, het Groot-Duitsland dat recht heeft op Lebensraum in het oosten en over zijn haat tegen de democratie, het communisme en de Joden. Maagd analyseert de creatie van Leeuw. Hitler kon in de rust van de gevangenis al zijn ideeën in zijn boek ordenen.

Na de glorietijd van Leeuw zie je in Maagd vaak een gedwongen terugval. De gevangenis bracht voor Hitler de discipline, rust en regelmaat die zo typisch zijn voor Maagd. Hoewel Hitler werd behandeld als een 'eregast' – hij had een eigen kamer met een schitterend uitzicht en mocht zelfs bezoek op zijn kamer ontvangen – moest hij zich onderwerpen aan de regels. Hier heeft Maagd geen moeite mee. Graag onderwerpt de bescheiden Maagd zich als een dienstbare knecht aan het systeem. In september 1924 rapporteerde de gevangenisdirecteur het volgende aan het ministerie van Justitie: Hitler was te alle tijden meewerkend, bescheiden en beleefd tegen iedereen geweest, vooral tegen de beambten van de instelling.

Na zijn vrijlating eind 1924 ging Hitler zijn partij reorganiseren. Met de kracht van Maagd had hij zijn ideeën op papier geordend; nu was het tijd om zijn partij te hervormen. Die partij was na zijn vrijlating in staat van ontbinding. Zonder zijn natuurlijke leiderschap vlogen de ego’s in elkaars haren, net als de lpf in Nederland zonder zijn leider Pim Fortuyn door ruzie uiteenviel. In de meeste Duitse deelstaten was de nsdap verboden en Hitler had voor twee jaar een landelijk openbaar spreekverbod. Maagd is een moeilijke periode waarin de eenheid van Leeuw verbrokkelt. De meeste mensen zou de moed in de schoenen zakken. Hitler ging echter zijn partij opnieuw opbouwen. Alleen Hitler was in staat om de ego’s van de nazi’s onder één noemer te brengen. Zijn troef was dat zijn partij in Beieren niet was verboden. Hij werd er zelfs stilzwijgend aangemoedigd.

Hitler leidt de vergadering van zijn partijDe eerste bijeenkomst van de nazi-partij in februari 1925 na de vrijlating van Hitler uit de gevangenis. Achter de tafel van links naar rechts: Rosenberg, Buck, Schwarz, Hitler, Strasser en Himmler.

Hitler ging in zijn maagdfase zijn partij reorganiseren tot een goed geolied leger; een staat in een staat. Boven aan de organisatie regeerde Hitler als een dictator. In 1926 was de laatste aanval op zijn positie maar de tegenstanders waren kansloos tegen Hitlers charisma. Hitler werd de onbetwiste leider. De onderliggende partijstructuur die Hitler het meest beviel was primitief doch effectief; het was het recht van de sterkste. Geheel in overeenstemming met de ideeën van Darwin moesten de mensen hun posities bevechten. De sterkste en meest bekwame leiders zouden vanzelf overwinnen. Hitler zelf werkte maar een paar uur per dag. Hij geloofde dat de dingen zich vanzelf regelden. Met opzet overlapte Hitler de verantwoordelijkheden van zijn ondergeschikten zodat zij onderling hun posities zouden gaan bevechten. Dit stelde Hitlers positie als leider veilig. Het gevolg was dat Hitlers ondergeschikten vooral bezig met het paaien van hun leider. Dit leidde nogal vaak tot chaotische taferelen binnen de partijtop. Aan de buitenkant leek het naziregime echter strak georganiseerd. Deze tegenstelling was mogelijk omdat de Führer als samenbundelend middelpunt de grote richting aangaf. Deze primitieve bestuursvorm zette zich voort in het Derde Rijk. Als kanselier delegeerde Hitler veel aan zijn ministers die veel ruimte kregen om in de geest van Hitler beleid te ontwikkelen. Veel Duitsers rekenden de vele misstanden binnen het Derde Rijk Hitler niet aan; vaak zeiden ze Als Hitler hiervan zou weten … De nazi’s regeerden meer met hun intuïtie en gevoel dan met hun verstand. De moord op de Joden liet Hitler over aan de ‘vrije krachten’ en pas eind 1941 werd de Holocaust beleidsmatig uitgestippeld; de gaskamers waren een ad hoc oplossing voor de situatie welke in Polen en de Sovjet-Unie was ontstaan.

Maagd hervormt de actie van Leeuw tot bruikbare bouwstenen voor de rest van de cyclus. In deze fase ontstonden de symbolen van het Derde Rijk. Hitler ontwierp de bekende vlag van nazi-Duitsland. Hij zette een zwarte rechtswijzende swastika (hakenkruis) in een witte cirkel op een felrode achtergrond, naar de kleuren van de vlag van het Duitse Keizerrijk. De swastika werd door Hitler een achtste slag gedraaid, om het vernieuwende van zijn nationaalsocialisme te accentueren. Een belangrijke pijler van de partij was desa welke werd omgevormd tot een uiterst gedisciplineerde organisatie en rechtstreeks onder Hitlers bevel werd geplaatst. Het tenue vansa werd vernieuwd met de kenmerkende bruine hemden en bruine stropdassen en aan hun bovenarm droegen de Bruinhemden een rode band met een hakenkruis. Op Hitlers bevel moest desa zich voorlopig strikt aan de wet houden. Orde en discipline, daar houdt Maagd van.

Hitler Jungvolk Jongens moesten vanaf hun zesde lid worden van Pimpfen, speelclubjes waarin tegelijkertijd de nazi-ideologie met de paplepel werd ingegoten. Vanaf hun tiende volgde toetreding tot het Deutsches Jungvolk, met veertien jaar werden ze lid van de Hitlerjugend. Vanaf hun achttiende dienden ze lid te worden van de Arbeits-dienst of dienst te nemen in het leger of de SS. Meisjes werden aanvankelijk lid van de Jungmädel, vervolgens van de Bund Deutscher Mädel, daarna van Glaube und Schonheit. Rond hun 21ste moesten ze een jaar op het land werken (Land-jahr). De uniformen van de Hitlerjugend en SS waren ontworpen door Hugo Boss.

Voor de vorming van de jeugd werd in 1926 de Hitlerjugend met succes opgezet. Hitler hechtte veel waarde aan de nazi-jeugdbeweging omdat na de oorlog de geïndoctrineerde jongens het Groot-Duitse Rijk vorm moesten geven. Hitler verklaarde later tijdens een interview: Mijn pedagogiek is hard. Het zwakke moet weggeslagen worden. In mijn Ordensburgen [kaderscholen] zal een jeugd opgroeien die de wereld zal heugen. Een gewelddadige, wrede, onverschrokken jeugd wil ik. De jeugd moet dat alles zijn. Pijn en moeite moet zij kunnen verdragen. Er mag niets zwaks en teers aan haar zijn. Hun blik moet weer even scherp worden als die van een vrij en herrisch roofdier. Sterk en mooi wil ik mijn jeugd zien. Zo kan ik het nieuwe scheppen.

Voor Hitlers persoonlijke beveiliging werd er in 1925 een speciale afdeling opgericht met uiterst fanatieke jongemannen die gezworen hadden hun Führer met hun leven te beschermen. Deze beschermingsafdeling (Schutzstaffel, afgekort ss) kwam onder leiding van Heinrich Himmler. Deze paramilitaire organisatie groeide uit tot Hitlers elitetroepen. Himmler was geïnteresseerd in de pseudowetenschappen en hij creëerde rond de gevreesde Zwarthemden een Ariër-cultus. Ook verweefde de ss-leider de symboliek van oeroude Germaanse religies en tradities in de nazi-ideologie. Dit maakte Himmler tot een buitenbeentje in de nazitop. Hitler had niet zoveel op met het Germaanse occultisme maar hij gaf Himmler hierin de vrijheid. In Maagd vormde zich de bouwstenen van het Derde Rijk.

Foto NSDAP-bijeenkomst 1927Nazi-bijeenkomst in Neurenberg in 1927 met v.l.n.r.: Himmler, Strasser, Hitler, Pfeffer von Salomon

Nadat in Maagd de partij goed op poten was gezet kon in Weegschaal de partij in evenwicht komen met haar omgeving. Hitler kwam in zijn weegschaalfase in zijn meest gematigde fase. Na zijn mislukte putsch had hij in de gevangenis besloten om de macht te grijpen langs de democratische weg. De diplomatieke Weegschaal zet een nieuwe koers uit voor de toekomst en die nieuwe koers was de legale route. Zijn nieuwe tactiek legde hij als volgt uit: in plaats van te streven naar de machtsovername door een gewapende staatsgreep, zullen we onze neuzen moeten dichtknijpen en zitting nemen in de Rijksdag om stelling te nemen tegen de katholieke marxistische afgevaardigden. Al zal het wat langer duren om hen met stemmen te verdrijven dan met kogels, één ding is zeker, het resultaat wordt gewaarborgd door hun eigen grondwet. Wettige processen lopen langzaam … Maar eerder of later zullen we een meerderheid verkrijgen – en daarna zal Duitsland van ons zijn. Voor één keer moest Hitler rekening gaan houden met het volk. Weegschaal richt zich op de ander. Voor een dictator is dit zijn volk.

Foto Hitler en aanhangers 1930 Aanhangers van Hitler hangen aan zijn lippen. Foto uit 1930.

Weegschaal is altijd een evenwichtige bloeitijd. Later zou Hitler zeggen dat dit de beste jaren waren van zijn persoonlijk leven. Ook zijn partij kwam in een bloeiperiode. Dankzij de reorganisaties groeide de partij tussen 1925 en 1929 van 27.000 naar 178.000 leden. In deze periode herstelde de Weimar Republiek van de recessie. De conservatieven hadden besloten om de democratie een kans te geven. In dit klimaat van kortstondige voorspoed kregen de nazi’s geen poot aan de grond. Bij de verkiezingen van 20 mei 1928 stemde slechts 2,6% van de Duitsers op de nazipartij. Weegschaal is een periode van rust. Hitler moest wachten tot zijn tijd zou komen.

Hitler was voor een wrede dictator in de omgang met zijn vriendenkring opvallend charmant en loyaal, maar wel altijd heerszuchtig. Hij hield altijd contacten met zijn familieleden en zijn kameraden tijdens de Grote Oorlog zou Hitler op zijn eigen, ingewikkelde manier zijn leven lang trouw blijven. In vergelijking tot zijn collega-dictator Josef Stalin moet Hitler voor zijn intimi een aangenamer mens zijn geweest. Bij Stalin wist geen van de paladijnen zich ooit op zijn gemak. Ieder lid van het politbureau kon van de ene op de andere dag in een concentratiekamp verdwijnen of doodgeschoten worden. De sadist Stalin pestte zijn ondergeschikten graag door hun vrouwen naar een kamp te sturen, terwijl zijzelf dag aan dag met de tiran in vergadering zaten. Stalin vertrouwde op een gegeven moment niemand meer. Bij Hitler niets van dit alles. Hij was kameraadschappelijk jegens zijn oude getrouwen totdat die in zijn ogen het tegendeel bewezen. Zo steunde Hitler zijn persoonlijke chauffeur Emile Maurice waar hij een goede vriendschap mee had sinds 1919, toen beiden lid waren van de Deutsche Arbeiterpartei. Himmler kwam er in 1935 achter dat Maurice Joodse voorouders had en dat was in strijd met de raciale zuiverheidsvoorschriften voor ss-officieren. Himmler stelde voor dat Maurice uit dess gezet zou worden. Tot zijn ergernis bleef de Führer zijn oude vriend echter steunen en in een geheime brief dwong Hitler Himmler om een uitzondering te maken voor Maurice en zijn broers. Ook hield Hitler Hermann Göring ondanks diens morfineverslaving en zijn onvermogen de luchtverdediging te organiseren lang de hand boven het hoofd. Pas een week voor het einde van het Derde Rijk, toen Göring hem vanuit Beieren vroeg of hij de macht moest overnemen omdat Hitler klem zat in de Führerbunker in Berlijn, vermoedde Hitler dat er verraad in het spel was: hij beval Görings arrestatie en executie. Vijf dagen later, op 28 april 1945, kreeg Hitler een uitbarsting van woede toen hij hoorde dat de ‘trouwe Heinrich’ Himmler met westerse geallieerden onderhandelde over overgave.

Zolang zijn getrouwen geen bedreiging voor zijn macht vormden, kon Hitler veel van hen verdragen. Zo kon hij lange tijd geen kwaad woord horen over zijn hoffotograaf Heinrich Hoffmann, die steeds vaker dronken opdook in zijn gezelschap, en ook zijn omstreden lijfarts Theodor Morell, die door andere artsen aan het hof als een kwakzalver werd beschouwd, hield tot het einde zijn vertrouwen. Vrouwen moesten voor Hitler volgzaam zijn. Een zelfbewuste vrouw zoals Magda Goebbels – die haar Führer vereerde als een God – vond hij te ambitieus en te veeleisend. Hitler was een roedelleider die vertrouwen schonk in zijn loyale volgelingen.

Hitler kon met mannen intense banden onderhouden en hoewel er geen harde bewijzen bestaan, zijn er tal van aanwijzingen dat hij actief de herenliefde bedreef, maar de bronnen hiervoor zijn niet zo betrouwbaar. Wel hangt er om veel van zijn vriendschappen een zweem van intimiteit. Zo bouwde Hitler met Rudolf Hess, eerst zijn privésecretaris en daarna de tweede man van het Derde Rijk, een bijna mythische band op. Hitler moet zich enorm verraden hebben gevoeld toen zijn plaatsvervanger op 10 mei 1940 alleen met een vliegtuig naar Schotland vloog en op eigen houtje namens Hitler vredesvoorstellen deed. De solovlucht van Hess is nog altijd met raadsels omhuld. Feit is dat Hess in zijn laatste jaren in Duitsland zijn gezag als nazileider begon te verliezen. Martin Bormann, eveneens belangrijk man op het partijbureau, werd een belangrijke concurrent. Mogelijk dat die ontwikkeling voor Hess een motief was voor zijn vlucht naar Schotland om Hitlers achting voor zich te winnen. Seksuele gevoelens kunnen vreemd gedrag opwekken.

Na 1934 drogen de geruchten rond Hitlers seksuele losbandigheid op. In zijn schorpioentijdperk (1929-1933) ging hij zijn homoseksuele kant verdringen omdat dat een bedreiging zou gaan vormen voor zijn toekomstige positie. Toen hij in 1933 aan de macht kwam liet Hitler homoseksuelen vervolgen. Ze werden gemarteld, verdwenen in concentratiekampen, werden gedood. Het milieu, dat zijn machtspositie zou kunnen bedreigen, moest verdwijnen. Als dictator maakte hij homoseksualiteit tot een exclusief privilege voor uitverkoren helpers, dat geen enkele concurrentie duldde. Wat betreft relaties met de vrouwen leek Hitler sterk op zijn vader. Van zijn vader kopieerde Hitler de heerszucht over vrouwen en ook zijn voorkeur voor veel jongere en volgzame vrouwen.

Hitlers nicht Geli RaubalHitlers halfnicht Geli Raubal, waarmee hij een korte verhouding had.

In zijn schorpioentijdperk kreeg Hitler twee relaties met vrouwen die allebei zelfmoord zouden plegen. Zijn relatie met zijn halfnichtje Geli Raubal was een typische schorpioenrelatie. Geli was een mollige, welbespraakte jonge vrouw met een grote erotische uitstraling en ze betoverde haar oom zo dat hij haar geheel voor zichzelf claimde en haar iedere andere liefde verbood. Er zijn duistere aanwijzingen dat Hitler ook haar seksslaaf wilde zijn. Schorpioen wil alle gevoelens van macht en onmacht doorleven. Volgens seksuologen komen zulke onderdanige verlangens vaker voor bij machtige mannen. Geli moest echter niets hebben van de masochistische neigingen van haar ‘Onkel Alf’. De liefde tussen de oom en nicht was gedoemd te mislukken. Hitler was extreem bezitterig en onderhield ondertussen in het geheim romantische contacten met andere vrouwen. De ruzies tussen Hitler en Geli werden steeds heftiger. Hij verbood haar om in Wenen zanglessen te nemen en eiste haar voor zichzelf op. In de ochtend van 19 september 1931 werd Geli Raubal gevonden in Hitlers appartement, neergeschoten met zijn pistool. Of zij zelfmoord heeft gepleegd blijft een raadsel. Het gerucht ging binnen de partij dat Hitlers chauffeur Emil Maurice ook een relatie had met Geli en dat zij zwanger van hem was toen zij suïcide beging. Hitler zelf raakte in een diepe depressie. Hij overwoog zelfs even de politiek op te geven.

Hitler met Eva BraunHitler met de andere vrouw in zijn leven: Eva Braun. De dictator had een vriendelijke kant. Hij hield van kinderen en dieren. Hitlers secretaresses en personeel noemen hem vaak als aardig en attent.

Twee jaar eerder ontmoette Hitler in 1929 Eva Braun die toen als 17-jarige assistente werkte voor Hitlers fotograaf Heinrich Hoffmann. Ze werd stapelgek op hem en deed een liefdesbrief in zijn jaszak. Aan haar zus omschreef Hitler als “een heer van zekere leeftijd met een grappige snor en een hoed”. Ze wilde meer aandacht en uit wanhoop schoot ze in 1932 zichzelf in haar hals. Haar zus Ilse vond haar bloedend op de grond. Dokters redden haar leven en vanaf dan besteedde Adolf meer aandacht aan haar; als zijn minnares ging ze in Hitlers appartement wonen in München. Vervolgens werd Eva een tragische vrouw die leefde in eenzaamheid. Eva leerde leven met een man die alle vormen van intimiteit ontweek, af en toe hadden Eva en Hitler korte gesprekken en geleidelijk aan accepteerde ze haar afwachtende rol. Wel vond Hitler rust bij haar en geleidelijk aan begon hij toch meer van haar te houden. Hitler zei eens tegen persoonlijke bediende Fräulein Braun is een jong meisje, te jong om de vrouw van iemand in mijn positie te zijn. Ze is wel het enige meisje voor mij. Op een dag zal ik leiding geven aan het "Reich", dan zal ik trouwen met Fräulein Braun. De relatie tussen Braun en Hitler was een van de best bewaarde geheimen van nazi-Duitsland. Tot het eind bleef Eva loyaal aan de liefde van haar leven.

Berlijnse volksbuurt tijdens de verkiezingen Verkiezingen Berlijn 1932. De samenleving was sterk verdeeld met de nazi-aanhangers en communisten als uitersten. In schorpioen zou Hitler de macht grijpen en een eind maken aan de verdeeldheid.

De tijd verstreek en na Weegschaal komt Schorpioen. Zonder emoties te tonen doorziet Scorpio de zwakte van de ander en kan hiermee anderen psychisch dwingen zich aan haar over te leveren. Wie tegenstand biedt wordt door Scorpio genadeloos geliquideerd. Deze strijd om de macht speelt Schorpioen tot het uiterste. De uitkomst is altijd onzeker; het is alles of niets. In Schorpioen was Hitlers tijd gekomen om de macht te grijpen. Toen op 24 oktober 1929 in New York de beurs instortte had dat voor Duitsland rampzalige gevolgen. De Duitse economie dreef op geleend geld, hoofdzakelijk uit Amerika. Toen de wereldhandel inzakte stortte de Duitse export in elkaar. Tussen 1929 en 1932 liep in Duitsland de productie met de helft terug. Miljoenen werden werkeloos. Duitsland werd uiterst onstabiel. De middenstand ging bankroet, de boeren konden hun leningen niet meer betalen, de regering trad aarzelend op en de 84-jarige president Hindenburg werd steeds zwakker. Het parlement leek meer op een koehandel omdat de tientallen partijen geen duurzame coalities wilden vormen. Om toch te kunnen regeren mocht kanselier Brüning in 1930 middels artikel 48 van de grondwet regeren per noodverordening. Hiermee begon feitelijk de dictatuur. Hitler greep zijn kans om de ontevreden arbeiders voor zich te winnen. Als een geoefend diplomaat (late weegschaalinvloed) dimde Hitler zijn antisemitische toon. Hij legde het accent op zijn belofte dat hij Duitsland uit de recessie zou trekken. Velen geloofden in de kracht die de zelfbewuste nazi’s uitstraalden. Bij de vele verkiezingen die werden uitgeschreven groeide de populariteit van de nazi’s. Ondertussen zocht Hitler met succes steun bij het leger en de Duitse industriëlen. Bij de verkiezingen van juli 1932 haalden de nazi’s 37,4% van de stemmen. De nsdap was nu de grootste partij in de Rijksdag maar niemand wilde met hen een coalitie sluiten. Dit is toch opmerkelijk omdat in 1932 oppervlakkig gezien er weinig verschil leek te zijn tussen Hitler en de andere kandidaten voor het kanselierschap. Alle prominente Duitse partijleiders waren net als Hitler tegen het communisme, tegen de democratie en hadden ook niet veel op met de Joden. De aversie van de gevestigde politici tegen Hitler was vooral gelegen in het feit dat Hitler niet van aristocratische afkomst was. Hitler had als grootste partij het recht om kanselier te worden maar Hindenburg hield dat tegen. Hij vond Hitler hooguit geschikt als directeur van de posterijen. Hitler mocht aanschuiven als vicekanselier maar Hitler speelde het machtsspel scherp. Hij weigerde dit pertinent en Von Hindenburg gaf het kanselierschap toen aan Von Schleicher. Ook Von Schleicher koesterde de ambitie om een militaire dictatuur in Duitsland te vestigen. De democratie liep toen allang op haar laatste benen. Niemand geloofde er meer in. Het was een kwestie van tijd voordat Hitler de macht zou grijpen. In dit klimaat verloor Von Schleicher in een paar maanden het vertrouwen. Toen er daarna opnieuw een patstelling ontstond omtrent het kanselierschap adviseerde Von Papen na steun van veel Duitse industriëlen aan Hitler, om Hitler te benoemen tot kanselier. Von Papen dacht dat hij Hitler in een coalitie wel onder de duim kon houden temeer omdat de nazi’s slecht één ministerspost kregen toebedeeld. Von Hindenburg stemde in omdat alle alternatieven waren opgedroogd. Op 30 januari 1933 werd Adolf Hitler beëdigd als kanselier. Voor schorpioen is het alles of niets. Hitler speelde het spel op het scherpst van de snede. In een brief aan een vriendin schreef hij Ik kan me niet bij een nederlaag neerleggen. Ik zal woord houden en mijn leven beëindigen met een kogel. Schorpioen is een geduchte vijand die speelt met de dood als inzet. Hitler won en voor hem werd het alles.

Het idee dat Hitler onder de duim kon worden gehouden bleek al snel een hersenschim. Göring die minister van Binnenlandse Zaken was geworden verving alle topambtenaren voor nazigezinde lieden. Desa intimideerde alle tegenstanders. Toen op 27 februari 1933 de Rijksdag in brand was gestoken door de Nederlander Marinus van der Lubbe was dit een mooie kans voor Hitler om de communisten de schuld te geven. Met een nooddecreet werden veel burgerrechten opgeschort om de natie tegen de Roden te beschermen. De communisten en andere dissidenten werden opgeruimd in de eerste concentratiekampen. Hitler liet in maart 1933 nieuwe verkiezingen uitschrijven waar hij 44% van de stemmen behaalde. Vervolgens vroeg Hitler verregaande bevoegdheden. Hoewel de Sociaaldemocraten protesteerden stemden 441 voor en waren 94 tegen. In juni 1933 werden de Sociaaldemocraten bestempeld als ‘vijandig wegens de natie en de staat’ en de afgevaardigden werden geroyeerd en veel van hun leiders belandden in de concentratiekampen. Bang geworden ontbonden de twee overgebleven politieke partijen zich vrijwillig. Op 14 juli 1933 stelde Hitler voor dat Duitsland een eenpartijstaat zou worden. Niemand stemde tegen. Toen Von Hindenburg in 1934 overleed werd Hitler ook rijkspresident. In 1938 zou hij ook nog opperbevelhebber worden van het leger: totale macht.

Na de machtsgreep hield Hitler een zuivering binnen zijn partij die bekend zou worden als de Nacht van de Lange Messen. Het ging om een conflict tussen Hitler en de machtige positie van desa en diens leider Ernst Röhm die zichzelf niet als ondergeschikte zag aan Hitler, maar meer als zijn ‘mentor’. Hitler trachtte Röhm ervan te overtuigen dat desa een onderdeel zou moeten worden van het Duitse leger, maar Röhm weigerde dit omdat Röhm het plan had om met zijnsa een ‘sociale revolutie’ in Duitsland te ontketenen en het kapitalisme te vernietigen. Hitler, die juist de steun nodig had van de grote bedrijven en de Reichswehr, zette Röhm tevergeefs onder druk. Göring en Himmler wisten Hitler na lang twijfelen te overtuigen om een samenzwering tegen Röhm te organiseren. Mogelijk speelde bij Hitlers besluit mee dat Röhm een praktiserend homoseksueel was, iets waar Hitler nooit problemen mee had gehad, maar mogelijk was Röhm op de hoogte van Hitlers geheime geaardheid en dit zou Hitler chantabel maken. Met het voorwendsel dat Röhm een staatsgreep tegen Hitler beraamde, kwam er een grote zuivering. Tijdens de Nacht van de Lange Messen liet Hitler op 30 juni 1934 ongeveer 80 mensen ombrengen waaronder 19 hoge leiders van desa waaronder zijn trouwe vechtersbaas Ernst Röhm. Schorpioen schakelt overbodige elementen zonder emotie rücksichtslos uit. Alle ballast, alles dat de wedergeboorte afremt moet Schorpioen met wortel en al vernietigen.

Leeuw ontvlamde Hitlers wilskracht, Maagd ordende zijn partij en ideeën, Weegschaal stippelde zijn democratische koers uit en Schorpioen transformeerde de leider van een splinterpartijtje tot de totale machthebber. Via verkiezingen en een meerderheid in het parlement en de alles-of-niets houding van Schorpioen was Hitler aan de macht gekomen. De wereld zou nu kennismaken met Adolf Hitler.

Nazi-bijeenkomst in Neurenberg 1928Massale nazi-bijeenkomst in Neurenberg in 1928.

Boogschutter is de tijd van ongebreidelde expansie. Alles wat Hitler in zijn boogschuttertijdperk (1933-39) ondernam werd een succes. Alle Duitsers werden geïncorporeerd in de nazi-ideologie. Met de Gleichschaltung (nazificatie) moesten alle jongens lid worden van de Hitlerjugend en de meisjes van de Bund Deutscher Mädel. De mannen werden als arbeiders lid van de Arbeitsdienst of ze gingen het leger in. Alle arbeiders waren bovendien verplicht lid van Kraft durch Freude, dat uitstapjes en hobby’s organiseerde. Hobbyclubs vielen verplicht onder de controle van Kraft durch Freude. De nsdap verkreeg zo als het ware een monopolie op ieder aspect van het leven. Alle neuzen stonden dezelfde kant op. De Hitlergroet werd verplicht gesteld voor ambtenaren en burgers om hun gehoorzaamheid te tonen aan de partijleider en om de Duitse natie te verheerlijken. Bij de Hitlergroet zei men ‘Heil Hitler!’, ‘Heil, mein Führer!’ (Heil aan mijn leider!) of ‘Sieg Heil!” (Heil aan de overwinning!).

hitler Wolfenstein Welthauptstadt Germania Zo ongeveer moet Hitler zich een overwinningsmars van de SS in Germania hebben voorgesteld. Op de achtergrond de Volkshalle. Illustratie van het computerspel Wolfen-stein

In Boogschutter broedde Hitler op zijn plan om de wereld te veroveren: 1938 Oostenrijk, 1939 Polen, 1940 Frankrijk, 1941 Rusland, 1942 Engeland. In dit scenario kwamen alle Europese kolonies in handen van Hitler en zou het Derde Rijk geheel Europa, Afrika en Azië omvatten (behalve de door Japan veroverde gebieden) en wanneer de volgende generatie übermenschen de VS en Japan hadden uitgeschakeld zouden de nazi’s de duizendjarige wereldheerschappij bezitten. In aanloop naar de wereldmacht moest alles in het nieuwe Duitsland grootsheid uitstralen naar het voorbeeld van de Akropolis in Athene, de bouwprojecten van het Romeinse Rijk en de grote bouwwerken van Hausmann in Parijs. Berlijn zou omgedoopt worden tot Welthauptstadt Germania. Ook andere steden als Stuttgart, München en Linz stonden op het programma om een facelift te ondergaan. Een spoornetwerk van Breitspurbahnen met een spoorbreedte van 4 meter, zouden de bevolkingscentra verbinden. Hitler leefde zijn passie voor architectuur uit met een schetsplan voor de megalomane herbouw van Berlijn en dit plan liet hij zijn vriend en huisarchitect Albert Speer uitwerken. Het centrum van Germania zou gedomineerd worden door een enorme Volkshalle (hal van het volk) met een totale hoogte van 320 meter, die de Sint-Pieterskerk te Rome in het niet zou doen verzinken. Tussen Speer en Hitler ontwikkelde zich een bizarre relatie. Volgens sommige biografen was Speer de enige persoon voor wie Hitler intieme en misschien zelfs erotische gevoelens koesterde. In elk geval is zeker dat Hitler graag ‘s avonds een bezoekje bracht aan het atelier van Speer en omgekeerd had Speer altijd toegang tot de Führer: Wenn sie etwas fertig haben, zeigen Sie es mir. Dafür habe ich immer Zeit.

De economie had in het boogschuttertijdperk (1933-39) de wind mee. In het binnenland bloeide de economie met een waar Wirtschaftswunder op. Weinigen hadden het verwacht dat die charlatan dat zou lukken. Niemand begreep het wonder maar alle zes miljoenen werklozen waren binnen drie jaar aan het werk. Hitler zelf begreep niet veel van de economie en liet het werk over aan vertrouwelingen die hij wel alle ruimte gaf. Hitler bemoeide zich vooral met de herbewapening. Een idee van hem waren de zelfstandige pantserdivisies. Dit riep grote weerstand op bij de generaals maar Hitlers pantserdivisies waren uiterst succesvol in de oorlog tegen Frankrijk.

Foto SS-Parade met vlagvertoon in Neurenberg: Deutschland ErwacheSS-Parade met vlagvertoon in Neurenberg: Deutschland Erwache

Ook Hitlers buitenlandpolitiek kende in Boogschutter alleen maar successen. Met Concordaat van Rome in 1933 kreeg Hitler de zege van paus Pius xii. In 1935 voerde hij de algemene dienstplicht in: inbreuk op het verdrag van Versailles, maar het buitenland greep niet in; in 1936 de remilitarisering van het Rijnland: inbreuk op het verdrag van Locarno, maar er gebeurt niets; in 1938 de Anschluss van Oostenrijk: er gebeurt niets; in september 1938 de aansluiting van Sudettenland: dit gebeurt zelfs met uitdrukkelijke toestemming van Frankrijk en Engeland; in maart 1939 het protectoraat over Bohemen en Moravië, en de bezetting van het Memelland. Het Molotov-Ribbentroppact van op 23 augustus 1939 was Hitlers laatste politieke succes waarin Nazi-Duitsland een niet-aanvalsverdrag sloot met de Sovjet-Unie en in een geheim aanhangsel werd Polen tussen de twee ondertekenaars verdeeld. Dit gaf Hitler de vrije hand om een week later Polen binnen te vallen. Dit overdonderde succes verstomde zelfs de meest verstokte critici in Duitsland. Dit was geen man van lege woorden. Alles wat hij riep maakte hij waar. Hitler had met de energie van Boogschutter Duitsland weer zelfvertrouwen gegeven. In 1938 stond heel Duitsland achter Hitler dankzij zijn ongekende economische en politieke prestaties. Goed, de democratie was om zeep geholpen, de vakbonden waren ontbonden, de pers was gecensureerd, duizenden dissidenten en communisten waren opgesloten in concentratiekampen en de Joden werden geterroriseerd. Maar wie hier de ogen voor sloot kon alleen maar lof betuigen voor de Führer. Weinigen konden in 1938 nog bevroeden wat hij van plan was.

De sluwe Goebbels verpakte Hitlers nationaalsocialisme in een cultus. Als minister van Propaganda begreep Goebbels dat het in totalitaire staten aankwam op manifestaties, rituelen en mythes. Esthetiek werd ingezet als politiek wapen. De kern van de nazistische eredienst waren politieke mythes als de verering van de Duitse veteranen uit de Eerste Wereldoorlog, de martelaren van de Hitlerputsch en de saamhorigheid van het Duitse Volk. Centraal in de eredienst stond natuurlijk Hitler zelf, de door God gezonden verlosser van het Duitse volk. Goebbels creëerde met behulp van moderne media in binnen- en buitenland het beeld van een vriendelijk, hardwerkend land waar iedereen als één man achter het regime stond.

Toen in 1939 Hitlers steenbokfase begon verdween de vanzelfsprekende turbokracht van Boogschutter. De roem gaat in Steenbok pijn doen. De politieke successen waren uitgeput. Met de laatste krachten van Boogschutter volgden bij het begin van Steenbok nog een reeks indrukwekkende militaire successen. In september 1939 Polen overwonnen, in 1940 Denemarken, Noorwegen, Nederland, België, Luxemburg bezet, Frankrijk overwonnen, en in 1941 Joegoslavië en Griekenland bezet. Met Italië als bondgenoot en Finland, Hongarije, Slowakije, Roemenië en Bulgarije als vazalstaten overheerste Hitler het continent. In Steenbok bereik je je hoogste doelen.

Hitler in ParijsEen triomfantelijke Hitler poseert voor de Eifeltoren. Links staat Albert Speer, architect en vriend van Hitler en later minister van bewapening.

Met de duizelingwekkende successen in Boogschutter, kreeg niet alleen Hitler, maar ook veel Duitsers het idee dat ze onoverwinnelijk waren. De overwinning op Frankrijk in zes weken was een wonder dat weinigen hadden voorspeld. In zijn overwinningsroes zette Hitler, ondanks waarschuwingen van Goebbels, Göring en zijn generaals, zijn zinnen op Rusland. Hitlers obsessie met het Lebensraum in het oosten werd zijn grootste blunder en ondergang. Hij had gedacht dat Rusland na een Blitzkrieg zou desintegreren. Ook de Britse en Amerikaanse generale staven rekenden op een snelle Russische nederlaag. Rusland bleef echter stabiel en strijdlustig. Een bijkomende fout is dat de Duitse oorlogsindustrie in 1941 te weinig produceerde. Pas in 1944 bereikte de productie van tanks het hoogtepunt; dit was drie jaar te laat. Een andere fout is dat Hitler de oorlog in het oosten begon terwijl de oorlog in West-Europa nog niet was beëindigd met een vrede of wapenstilstand. The Battle of England in 1940 was geëindigd in gelijkspel. Hierdoor moest Hitler een kwart van zijn leger blijvend stationeren in West-Europa. Hitler meende dat hij het zwakke Rusland snel zou verslaan waarmee de troepen weer snel vrij zouden komen voor de oorlog tegen Engeland. Een laatste bijkomende fout was dat de aanval tegen Rusland een maand vertraging opliep door een onverwachte actie van Mussolini. Bondgenoot Italië had hulp nodig bij hun weinig overtuigende verovering van Griekenland. Hitlers interventie in de Balkan betekende een kostbare vertraging in verband met het invallen van de Russische winter.

Kaart met veroveringen van Nazi-DuitslandDe veroveringen van Nazi-Duitsland tussen 1937 en 1942. Het leek voorspoedig te gaan bij het hoogtepunt van Steenbok.

Hitler bereikte zijn steenboktop begin december 1941. Hij regeerde toen van Het Kanaal tot de Wolga en van de Noordkaap tot Athene. Rond deze tijd leek de eindzege op Rusland binnen handbereik. Er is een opvallende notitie van Himmler uit 30 november 1941 welke is opgetekend na een telefoongesprek met Hitler: Jodentransport uit Berlijn; geen liquidatie. Uit deze notitie valt op te maken dat Hitler blijkbaar nog even wilde wachten met de massamoord in West-Europa omdat dit direct bekend zou worden in Engeland. Van de massa-executies in Polen en Rusland die in alle wreedheid al massaal aan de gang waren hoopte Hitler dat deze geheim zouden blijven voor de Engelsen. Het lijkt dus of Hitler met zijn bevel aan Himmler nog de mogelijkheid open wilde houden voor een onderhandeling met Engeland. Hier zien we nog een scherpzinnige Hitler die rekent op de eindoverwinning.

Het liep anders. Boogschutter dijt uit, Steenbok krimp in. Boogschutter is de optimist die met een overdonderde kracht zijn vijanden altijd twee stappen vooruit is, Steenbok is de afwachtende en starre dictator. Vijf dagen na Himmlers notitie begon een Russische tegenoffensief rond Moskou waaruit bleek dat de Russen uit bijna onuitputtelijke reserves konden beschikken. Dit was het keerpunt in de oorlog. Hitler geloofde vanaf toen niet meer in de overwinning. Vijf dagen later verklaarde hij de oorlog met Amerika. Dit is een van Hitlers meest onbegrepen daden. Strategisch gezien was dit een blunder omdat president Roosevelt hiermee het tegenstribbelende Amerikaanse congres kon overtuigen om Engeland te steunen. Met de Amerikaanse steun aan Engeland was Hitlers nederlaag bezegeld. Het interesseerde hem niet meer. De oorlog was verloren en had nu nog slechts één doel; de vernietiging van de Joden. Een maand later werd in januari 1942 op de Wannsee-conferentie besloten tot de Endlosung der Judenfrage.

De dood van Steenbok naderde en Hitler werd snel een oude man met een kwakkelende gezondheid. Dokters vermoeden op basis van de medische rapporten dat hij manisch depressief was en leed aan bipolaire stoornissen. In zijn rol als opperbevelhebber stond Hitler bloot aan een enorme stress wat hoogstwaarschijnlijk de belangrijkste oorzaak is van zijn lichamelijke en mentale achteruitgang. Dit uitte zich in maagkrampen, geheugenverlies, hartkwalen, slapeloosheid, chronische eczeem en extreme winderigheid, wat versterkt werd door zijn verzotheid op bonensoep. In 1935 kwam Hitler in contact met dokter Theodor Morell die in de medische wereld bekend was als een kwakzalver met onorthodoxe methoden. Nadat Morell een kuur ‘Mutaflor’ voorschreef tegen Hitlers maagklachten – een kuur met levende darmbacteriën verkregen uit de uitwerpselen van gezonde soldaten – en dit wonderwel aansloeg was Hitler overtuigd en nam hij Morell aan als zijn persoonlijke arts. Morell deed niet meer dan contraproductieve symptoombestrijding en hij schreef dagelijks tientallen ‘medicijnen’ voor waaronder pillen met rattenvergif en Eukodal, een kalmeermiddel op basis van morfine. Hitler slikte ook stierensperma om zijn testosteron op peil te houden en pepmiddelen zoals Coramine, cocaïne, Cardiazol en Pervitin. Dat laatste is een zogenaamde ‘alertheidspil’ en bevatte metamfetamine dat nu bekend is als crystal meth. De lijfarts gaf de Führer zoveel inspuitingen dat Hermann Göring hem spottend de ‘Reichsspritzenmeister’ noemden. Hitler sloeg alle kritiek uit zijn de intieme kring in de wind, temeer omdat hij verslaafd was geworden. Onder invloed van drugs hield een hyperactieve Hitler in de zomer van 1943 een monoloog van twee uur tegen Mussolini waarmee hij zijn bondgenoot ervan overtuigde om door te gaan met de strijd tegen de geallieerden. Voorafgaand aan de ontmoeting met Hitler was Il Duce van plan geweest om de capitulatie van Italië aan te kondigen. Aan het eind van de oorlog was Hitler mentaal en geestelijk een wrak. Op beeldmateriaal uit 1945 is te zien hoe de linkerhand van Hitler, verborgen op de rug, onafgebroken trilt, wat zou kunnen wijzen op de ziekte van Parkinson.

Vanaf 1942 zien we Hitler als een echte verstarde Steenbok die teruggetrokken in de bunker van zijn hoofdkwartier zich vastbeet in een verloren strijd. Waar Hitler in Boogschutter een briljant strateeg was, laat hij na 1941 geen initiatieven zien. Zijn strategieën werden star en fantasieloos. Zo deed hij niets met de onverwachte militaire successen van generaal Rommel in 1942 in Noord-Afrika en van generaal Von Manstein in het voorjaar 1943 in de Oekraïne. Nooit heeft hij gepoogd een wapenstilstand te sluiten met Stalin hoewel dat in 1942 en 1943 nog denkbaar was. Op politiek vlak heeft hij niets ondernomen om Rusland, Engeland en de Verenigde Staten, die een broos bondgenootschap hadden gevormd, tegen elkaar uit te spelen. Zijn enige strategie was standhouden tot iedere prijs. En dat is Steenbok ten voeten uit. Steenbok probeert de onvermijdelijke dood zo lang mogelijk uitstellen in een taai overlevingsgevecht. Vaak wordt Hitler in zijn steenboktijd omschreven als een overspannen gek. Hij liet zich nog nauwelijks zien in het openbaar. Bij tegenslagen trok hij zich dagenlang terug in een fantasiewereld. Zijn besluiten werden steeds krankzinniger, wat mogelijk te maken had met zijn drugsinname. Alle Duitse generaals schrijven in hun memoires dat zij wel de oorlog hadden kunnen winnen. Toch was Hitler geen nitwit wat oorlog voeren betreft. Hij had zeker militair inzicht. Zo lijkt zijn strategie – standhouden tot elke prijs – vaak op zelfopoffering, maar het is aan de andere kant ook aan Hitlers krankzinnige onverzettelijkheid te danken dat de verliezen aan het Oostfront in 1942 en 1943 beperkt bleven. Pas in december 1943 mislukte deze tactiek definitief met het verlies van Stalingrad waar Hitler zijn zesde leger offerde. Hoewel hij na 1941 niet meer geloofde in de overwinning vocht hij als een ware Steenbok vanuit zijn militaire hoofdkwartier. Na het keerpunt in 1941 lukte het Hitler om de oorlog nog ruim drie jaar te rekken; een bijzondere prestatie voor een ‘overspannen gek’. Waarvoor wilde Hitler tijd winnen? Hitler had na 1941 nog één doel: de vernietiging van het Joodse ras. Tot de telefoonnotitie van Himmler moest hij voorzichtig zijn met de Joden. Enkele dagen erna had hij met zijn oorlogsverklaring aan Amerika de hoop op de eindzege opgegeven. Nu hoefde hij met niemand meer rekening te houden. Hij kon de Joden de schuld geven voor het verlies van de oorlog. Vanaf 1942 draaiden in Treblinka, Sobibor, Majdanek, Belzec, Kulmhof en Auschwitz-Birkenau de gaskamers dag en nacht. De massamoord maakte het voor de nazi’s steeds moeilijker om te stoppen met de oorlog. Nu waren ze immers schuldig aan iets dat ze niet meer konden afdoen met het excuus dat elke oorlog nou eenmaal smerig is.

Foto Joseph Goebbels in het Berlijnse Sportpalast op 18 februari 1943: Wollt ihr den totalen KriegVlak na de nederlaag van Stalingrad houdt minister van propaganda Joseph Goebbels in het Berlijnse Sportpalast op 18 februari 1943 een fameuze rede, waarin hij de Duitse bevolking de retorisch bedoelde vraag voorhield "Wollt ihr den totalen Krieg?" De geëxalteerde toespraak werd rechtstreeks uitgezonden op de radio. Het zorgvuldig geselecteerde publiek was door het dolle heen.

De Duitsers vochten de laatste jaren van de oorlog als een ware Steenbok. Capricornus heeft een groot incasseringsvermogen en herstelt zich met haar ijzeren discipline na elke nederlaag. Op 18 februari 1943 riep Jozef Goebbels de totale oorlog uit. De civiele industrie veranderde in een oorlogsindustrie. Steeds meer Duitse mannen werden opgeroepen voor de dienstplicht en miljoenen dwangarbeiders en slaven uit concentratiekampen werden tewerkgesteld in de Duitse industrie. Op een gegeven moment was dertig procent van de arbeiders van niet-Duitse afkomst. Ook Duitse vrouwen werd aangemoedigd te gaan werken. Albert Speer werd minister van bewapening. Met een uiterste krachtinspanning wist Speer tot in 1944 de productie van wapentuig op te voeren. Het mocht allemaal niet baten. Hoewel Steenbok gedisciplineerd keihard werkt – voor de autoritaire Steenbok is een bevel ook werkelijk een bevel – kan Steenbok nooit de dood overwinnen.

De oorlog kwam in een nieuwe fase toen op 6 juni 1944 de geallieerden in Normandië met succes het Westfront openden. D-day was het begin van Hitlers watermanfase. Er volgde een vreemde tijd waarin doorvechten in wezen krankzinnig was, maar desondanks beten de nazi’s zich vast in een ongefundeerde hoop. Binnen de Duitse legertop zagen veel officieren er geen heil meer in en ze smeedden een complot voor het doden van Hitler. De aanslag op 20 juli 1944 mislukte. Hitler bleef op een gescheurde broek en trommelvlies ongedeerd. Volgens Hitler was het een bewijs te meer dat het lot me voor mijn missie heeft uitgekozen. Hij raakte nog meer teleurgesteld in zijn onderdanen. De samenzweerders (waaronder generaal Rommel) liet hij executeren. Na de mislukte coup heeft niemand meer geprobeerd Hitler tegen te houden en vochten de nazi’s onverbiddelijk door.

Met de moed der wanhoop wist Hitler de oorlog nog bijna een jaar te rekken. In 1944 draaide de Duitse oorlogsindustrie nog op volle kracht maar er ontstond een nijpend tekort aan brandstof en grondstoffen. Met een uiterste krachtinspanning investeerden de nazi’s in de ontwikkeling van veelbelovende superwapens. Dat was hun laatste strohalm maar een Wunderwaffe kwam er niet. Ook de Duitse atoombom kwam niet verder dan de tekentafel en een paar testen. Wel ontwikkelden Duitse ingenieurs met succes de eerste straalmotor, de eerste stealthbommenwerper en ze hadden een grote voorsprong met hun rakettechnologie. Het kostbare V2-programma (waarbij de ‘V’ stond voor Vergeltungswaffe) onder leiding van Werner von Braun zaaide dood en verderf in Londen en het veroverde Antwerpen maar het heeft de afloop van de oorlog niet kunnen beïnvloeden.

Toen in augustus 1944 de geallieerden uit hun bruggenhoofd in Normandië braken was de nederlaag menselijkerwijs niet meer af te wenden. Deze situatie was vergelijkbaar met november 1918, toen de militaire overwinning onmogelijk was ook al stond er net als in augustus 1944 nog geen enkele vijandige soldaat op Duits grondgebied en was de echte nederlaag nog niet voltrokken. In 1918 koos generaal Ludendorff voor het behoud van Duitsland en liet de onderhandelingen over de wapenstilstand doen door de Sociaaldemocraten. Hitler deed op 22 augustus precies het tegenovergestelde. Hij liet 5000 voormalige ministers, burgemeesters, parlementariërs, partijfunctionarissen en politieke ambtenaren van de Republiek Weimar vastzetten, een actie die vaak ten onrechte in verband wordt gebracht met de mislukte coup. In Hitlers ogen waren dit potentiële verraders die hij op deze manier onschadelijk had gemaakt. Met zijn actie wilde Hitler koste wat kost een herhaling van 1918 voorkomen; zijn grootste trauma.

Met de uitschakeling van elke potentiële vredesonderhandelaar kon Hitler de oorlog voortzetten met een laatste stuiptrekking; het Ardennenoffensief. Dit is Hitlers meest krankzinnige militaire operatie uit de Tweede Wereldoorlog. Hitler minachtte de geallieerden. Hij zag dat de geallieerden weinig vorderingen maakten en meende een kans te zien om het moreel van de geallieerden te breken. Voor zijn offensief kleedde hij de toch al verzwakte troepen aan het Oostfront tot op het bot uit om voldoende aanvalskracht in het westen de creëren. Hitler hoopte op een wonder. Voor een succesvolle aanval had Hitler voor zijn grondtroepen in ieder geval drie keer zoveel manschappen nodig als de geallieerden. De werkelijke verhouding was nog niet eens een staat tot een. Het Ardennenoffensief dreef de geallieerden even in het nauw, mede door slecht weer waardoor de geallieerde vliegtuigen aan de grond moesten blijven. Toen het weer verbeterde was het gedaan met Hitlers geesteskind. Aan het Oostfront hergroepeerde het Rode Leger zich en dreef de verzwakte Wehrmacht verder in het nauw. Het Ardennenoffensief was militair gezien vanaf het begin kansloos. Ook Hitler wist dit. Wat was zijn motief? Mogelijk probeerde hij de geallieerden onder druk te zetten. Door hen terug te dringen op het continent en in feite voor de Russen de deur wagenwijd open te zetten stelde Hitler de geallieerden voor de keuze: Wie willen jullie aan de Rijn: Stalin of mij? Dit was een wel heel late poging om het pact tussen de Stalin, Roosevelt en Churchill op springen te zetten. Hitler had voor Stalin wel enige bewondering. Misschien gunde Hitler met zijn doelbewuste verzwakking van het Oostfront aan Stalin de verovering van Duitsland. Het Ardennenoffensief was ook een boodschap voor de Duitsers. De meerderheid van de Duitsers wilde een zo snel mogelijk einde aan de oorlog en wel een overgave aan de geallieerden. Met zijn Ardennenoffensief dwong Hitler de Duitsers tot een alles of niets poging. Als ze hun Führer nu niet door dik en dun steunden waren ze overgeleverd aan de wraak van de Russen.

Hitler in 1945 In zijn laatste officiële optreden op 20 maart 1945 steekt een afgematte Hitler buiten zijn Führerbunker jonge dienstplichtige soldaten een hart onder de riem in de laatste dagen van de oorlog bij de verdediging van Berlijn. De geselecteerde jongens hadden hun ouders verloren na het bombardement op Dresden in de nacht van 13 op 14 februari 1945.

Toen na het mislukte Ardennenoffensief het laatste sprankje hoop verdween begon Hitlers vissenfase: de ondergang. Op 16 januari 1945 trok hij zich terug in de Führerbunker bij de Reichskanzlei waar hij in een surrealistische omgeving ontgoocheld en verbitterd nog ruim drie maanden leiding gaf aan de vernietiging van zijn creatie. Hitler raakte op het eind teleurgesteld in zijn Duitse volk. De Duitsers bleken niet voldoende bereid om offers te geven voor de Endsieg. Als wraak sleurde hij het Duitse volk naar de zelfvernietiging. Als Hitler van Duitsland niet dé wereldmacht kon maken, dan wilde hij in plaats daarvan tenminste de grootste catastrofe in de geschiedenis van Duitsland veroorzaakt hebben. Dat is hem in ieder geval zeker gelukt. Op 18 maart 1945 gaf Hitler het bevel om alle West-Duitse invasiegebieden van alle bewoners te ontdoen. Ze moesten zonder voedsel en verzorging op een dodenmars richting oosten trekken. Op 19 maart beval hij dat alle voorzieningen die de vijand in handen kon krijgen moesten worden vernietigd. Tegen zijn vriend Albert Speer sprak Hitler op ijzige toon: als de oorlog wordt verloren, zal het volk ook verloren zijn. Het is overbodig om rekening te houden met de elementaire zaken die het Duitse volk voor zijn primitiefste voortbestaan nodig heeft. Het is integendeel beter om deze zaken zelf te vernietigen. Want het volk heeft zich als het zwakkere betoont, en de toekomst behoort uitsluitend aan het sterkere volk uit het oosten. Wat na deze strijd overblijft, zijn toch al de minderwaardigen, want de goeden zijn gesneuveld. De bevelen van 18 en 19 maart zijn niet meer volledig uitgevoerd. Speer volgde Hitlers order niet op en deed zijn best om de uitvoering van de vernietiging van de bestaansbasis te saboteren. Toch waren er nog steeds fanatieke ss-eenheden die voelden en dachten als hun Führer en de bevelen voor de zelfvernietiging uitvoerden. Door deze wreedheid beschouwden de West-Duitsers de geallieerden steeds meer als hun bevrijders. De Duitsers voelden zich door Hitler verraden. Hitler had echter al besloten om zelfmoord te plegen en hij meende dat het Duitse volk ook hun lot onder ogen moest zien. Hitler geloofde in het recht van de sterkste. Als Duitsland niet sterk genoeg was moest het eervol en strijdend ten onder gaan.

Voor Hitler was het altijd alles of niets. 42 moordaanslagen of pogingen daartoe had hij overleefd maar op 30 april 1945 maakte hij dan zelf een einde van zijn leven met een gifcapsule cyankali en een kogel door zijn hoofd. De dag ervoor was hij getrouwd met Eva Braun. Ook Eva Braun pleegde zelfmoord, net als een aantal van Hitlers naaste medewerkers, onder wie Joseph Goebbels en zijn vrouw Magda die ook nog haar zes kinderen in de bunker had laten ombrengen. Acht dagen na Hitlers zelfmoord capituleerde Duitsland. De totale verliezen in mensenlevens in de Tweede Wereldoorlog wordt geschat op ongeveer 65 miljoen, waaronder 5,8 miljoen Joden, 5,5 miljoen Duitse militairen en 1,8 miljoen Duitse burgerslachtoffers. Achteraf moeten we vaststellen de nazi’s zijn verslagen door het Rode Leger en hiervoor offerde Stalin meer dan 26 miljoen Russen.

Stalin speelde nog een vreemd spelletje door te ontkennen dat de Russen het lijk van Hitler hadden gevonden. Dit gaf ruimte voor hardnekkige geruchten dat Hitler in april 1945 Berlijn was ontvlucht en met een U-boot naar Argentinië was ontkomen. Als dat waar zou zijn had hij in betrekkelijke vrijheid een nieuw hoofdstuk aan zijn leven kunnen toevoegen en complotdenkers hebben er de wildste fantasieën op losgelaten.

De werkelijkheid is minder opzienbarend. Toen de Russen op 2 mei 1945 Berlijn innamen vonden ze bij de Führerbunker de verbrande lijken van Goebbels en zijn vrouw, Eva Braun en die van Hitler. De verkoolde resten van Hitler deden de Russische soldaten in een munitiekist en ze begroeven de kist in de grond bij een Russische kazerne in Berlijn. De munitiekist met Hitlers restanten werd heimelijk acht keer opgegraven en op een andere plaats weer begraven. In 1970 besloten de Russen om de resten van Hitler te verbranden en het as in het riool te gooien, waarmee het restant van de Führer via een rivier naar zee stroomde. Na de val van de Muur maakten de Russen bekend dat zij in de staatsarchieven in Moskou een deel van Hitlers schedel met het kogelgat en vier delen van zijn kaak bewaarden. In recent onafhankelijk onderzoek is bevestigd dat de kaak onomstotelijk van Hitler moet zijn. Dit zet definitief een streep door de theorieën dat Hitler pas jaren later overleed, als geheime banneling in Zuid-Amerika.

De overwinning op het Derde Rijk eindigde met de Koude Oorlog. Deze patstelling tussen Oost en West was een rechtstreeks gevolg van Tweede Wereldoorlog. Na 1945 werd Duitsland de splijtzwam van de twee overwinaars: de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Nergens was de Koude Oorlog zo voelbaar als in het gespleten Berlijn. En zo dwaalde Hitlers ijzeren geest nog decennialang over het verdeelde Duitsland. West-Duitsland nam de schuld volledig op zich en op de puinhopen van de platgebombardeerde steden herrees het land dankzij een Wirtschafswunder uit zijn as. Opnieuw werd West-Duitsland de sterkste economie van Europa maar dankzij de lessen van Adolf Hitler – DIT NOOIT MEER – betrachten de Duitsers bescheidenheid en zoeken ze samenwerking binnen de Europese Unie opdat er nooit meer oorlog zal komen. De Koude Oorlog eindigde honderd jaar na Hitlers geboortejaar met de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989. Een jaar later verenigden het kapitalistische West-Duitsland en het communistische Oost-Duitsland zich tot één Duitsland. Na de hereniging kwam er ruimte voor een proces van heling en het loslaten van de trauma’s. Heel voorzichtig gingen Duitsers zeggen dat zij ook onder Hitler hadden geleden. Voorzichtig durven Duitsers weer trots te zijn op hun land en ze zullen steeds meer hun leidersrol in Europa op zich nemen.

Nog steeds voelen we de erfenis van Adolf Hitler als een diepe wond. Zijn daden zijn onze referentie geworden van goed en kwaad. Vanuit ons naoorlogse perspectief staat hij symbool voor het absolute kwaad. Na het proces tegen Adolf Eichmann (ss-officier die de massamoord op de Joden organiseerde) in 1962 leek de wereld wel te hebben afgerekend met Hitlers gedachtegoed, maar niets bleek minder waar. Hitler heeft de doos van Pandora geopend van de postmoderniteit; de macht van een massabeweging, de kracht van het beeld, de maakbaarheid van een ideale samenleving met het Darwinistische idee van raszuiverheid, de Volksgeist, Blut und Boden, Lebensraum, de roes van totale macht, het uitschakelen van zwakte, een Bijbelse verlossing zonder kerk, apocalyptisch denken, de verleiding tot het kwaad, een zuiverende oorlog, projecties van zelfhaat en een drang tot zelfvernietiging, het nazispook blijft sluimeren in ons collectief onbewuste. Hitler heeft iets gevaarlijks aangeraakt in de mens. Als geen ander bespeelt hij onze diepste angsten, verlangens en lusten. Hitler confronteert Europa met de zwarte bladzijden van haar geschiedenis van kolonialisme, imperialisme, antisemitisme, wereldmacht, agressie en slavernij. Nu proberen we het goed te maken door de schuld op ons te nemen, met ontwikkelingshulp en het ruimhartig toelaten van vluchtelingen. De antwoorden op fascisme en nationaalsocialisme zijn de democratie, rechtsstaat, mensenrechten en het project van de Europese Unie, maar na zeventig jaar gaat het Europese project kraken en komen oude sentimenten weer naar boven. Bij de oude politieke elite verkrampt de moraal. Voor hen lijkt het loslaten van de ‘universele waarden’ op een knieval naar Hitler. Met het verstand zijn we hem de baas, maar Hitler blijft ons achtervolgen als een boze droom.

Hitlers meest hardnekkige nalatenschap is zijn utopie van de heerschappij van de Arische Übermensch. Met de niet de stuiten gentechnologie lijkt de geboorte van een verbeterde Nieuwe Mens een kwestie van tijd en deze supermensen zullen met hun superieure eigenschappen de macht opeisen. Bij dit toekomstperspectief vraagt men zich altijd af welke haar- en oogkleur de designerbaby’s zullen krijgen. Hitlers beeld van de Ariër is onbewust verstrengeld met het doel van de mensheid.

Jeroen Visbeek, juni 2018

 Geef je oordeel over dit artikel 
Nog geen stemmen uitgebracht
 Plaats een reactie 

nog 993 tekens van de 1000 te gaan
Spamcontrole: hoeveel is negen gedeeld door drie
Reacties

disclaimer en privacy Contact website bijgewerkt: 18 september 2018